Nauka Przyroda Technologie Wydawnictwo uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu 1897-7820

ORIGINAL_ARTICLE #11 en 2018 12 2 Department of Vegetable Crops, Poznań University of Life Sciences, Poland Department of Chemistry, Poznań University of Life Sciences, Poland Alina Kałużewicz 1 Monika Gąsecka 2 Tomasz Spiżewski 1 Apone, F., Tito, A., Carola, A., Arciello, S., Tortora, A., Filippini, L., Monoli, I., Cucchiara, M., Gibertoni, S., Chrispeels, M. J., Colucci, G. (2010). A mixture of peptides and sugars derived from plant cell walls increases plant defense responses to stress and attenuates ageing-associ?ated molecular changes in cultured skin cells. J. Biotechnol., 145, 4, 367?376. https://dx.doi. org/10.1016/j.jbiotec.2009.11.021 Calvo, P., Nelson, L., Kloepper, J. W. (2014). Agricultural uses of plant biostimulants. Plant Soil, 383, 1?2, 3?41. https://dx.doi.org/10.1007/s11104-014-2131-8 Dobromilska, R., Gubarewicz, K. (2008). Influence of Bio-algeen S-90 on the yield and quality of small-sized tomato. In: Z. T. Dąbrowski (ed.), Biostimulators in modern agriculture. So-lanaceous crops (pp. 7?12). Warsaw: Wieś Jutra. Ertani, A., Nardi, S., Altissimo, A. (2013a). Review: long-term research activity on the biostimulant properties of natural origin compounds. Acta Hortic., 1009, 181?187. https://dx.doi.org/ 10.17660/ActaHortic.2013.1009.22 Ertani, A., Pizzeghello, D., Francioso, O., Sambo, P., Sanchez-Cortes, S., Nardi, S. (2014). Capsicum chinensis L. growth and nutraceutical properties are enhanced by biostimulants in a long- -term period: chemical and metabolomic approaches. Front. Plant Sci., 5, art. 375, 1?12. https://dx.doi.org/10.3389/fpls.2014.00375 Ertani, A., Sambo, P., Nicoletto, C., Santagata, S., Schiavon, M., Nardi, S. (2015). The use of organic biostimulants in hot pepper plants to help low input sustainable agriculture. Chem. Biol. Technol. Agric., 2, 11. https://dx.doi.org/10.1186/s40538-015-0039-z Ertani, A., Schiavon, M., Muscolo, A., Nardi, S. (2013b). Alfalfa plant-derived biostimulant stimulate short-term growth of salt stressed Zea mays L. plants. Plant Soil, 364, 1?2, 145?158. https://dx.doi.org/10.1007/s11104-012-1335-z Fan, D., Hodges, D. M., Critchley, A. T., Prithiviraj, B. (2013). A commercial extract of brown macroalga (Ascophyllum nodosum) affects yield and the nutritional quality of spinach in vitro. Commun. Soil Sci. Plant Anal., 44, 12, 1873?1884. https://dx.doi.org/10.1080/0010 3624.2013.790404 Fan, D., Hodges, D. M., Zhang, J., Kirby, Ch. W., Ji, X., Locke, S. J., Critchley, A. T., Prithiviraj, B. (2011). Commercial extract of the brown seaweed Ascophyllum nodosum enhances phen?olic antioxidant content of spinach (Spinacia oleracea L.) which protects Caenorhabditis elegans against oxidative and thermal stress. Food Chem., 124, 1, 195?202. https://dx.doi.org/10. 1016/j.foodchem.2010.06.008 Gliszczyńska-Świgło, A., Kałużewicz, A., Lemańska, K., Knaflewski, M., Tyrakowska, B. (2007). The effect of solar radiation on the flavonol content in broccoli inflorescence. Food Chem., 100, 1, 241?245. https://dx.doi.org/10.1016/j.foodchem.2005.09.048 Hollman, P. C. H., Arts, I. C. W. (2000). Flavonols, flavones and flavanols ? nature, occurrence and dietary burden. J. Sci. Food Agric., 80, 7, 1081?1093. https://dx.doi.org/10.1002/(SICI) 1097-0010(20000515)80:7<1081::AID-JSFA566>3.0.CO;2-G Horbowicz, M., Babik, I. (2005). Sulforaphane and flavonoid contents in chosen broccoli cul?tivars. Veg. Crops Res. Bull., 62, 127?138. du Jardin, P. (2015). Plant biostimulants: definition, concept, main categories and regulation. Sci. Hortic., 196, 3?14. http://dx.doi.org/10.1016/j.scienta.2015.09.021 Kałużewicz, A., Gliszczyńska-Świgło, A., Klimczak, I., Lisiecka, J., Tyrakowska, B., Knaflewski, M. (2012). The influence of short-term storage on the content of flavonoids and vitamin C in broccoli. Eur. J. Hortic. Sci., 77, 3, 137?143. Kałużewicz, A., Lisiecka, J., Gąsecka, M., Waśkiewicz, A., Krzesiński, W., Spiżewski, T., Frąszczak, B. (2016). Changes in composition of phenolic compounds and tocopherols in broccoli heads during short-term storage. Żywn. Nauka Technol. Jakość, 23, 106, 3, 127?139. https://dx.doi.org/10.15193/zntj/2016/106/131 Koh, E., Wimalasiri, K. M. S., Chassy, A. W., Mitchell, A. E. (2009). Content of ascorbic acid, quercetin, kaempferol and total phenolics in commercial broccoli. J. Food Compos. Anal., 22, 7?8, 637?643. https://dx.doi.org/10.1016/j.jfca.2009.01.019 Leja, M., Mareczek, A., Starzyńska, A., Rożek, S. (2001). Antioxidant ability of broccoli flower buds during short-term storage. Food Chem., 72, 2, 219?222. https://dx.doi.org/10.1016/S03 08-8146(00)00224-7 Lola-Luz, T., Hennequart, F., Gaffney, M. (2013). Enhancement of phenolic and flavonoid compounds in cabbage (Brassica oleraceae) following application of commercial seaweed extracts of the brown seaweed (Ascophyllum nodosum). Agric. Food Sci., 22, 2, 288?295. https://journal.fi/afs/article/view/7676 Lola-Luz, T., Hennequart, F., Gaffney, M. (2014a). Effect on health promoting phytochemicals following seaweed application, in potato and onion crops grown under a low input agricul?tural system. Sci. Hortic., 170, 224?227. http://dx.doi.org/10.1016/j.scienta.2014.03.022 Lola-Luz, T., Hennequart, F., Gaffney, M. (2014b). Effect on yield, total phenolic, total flavonoid and total isothiocyanate content of two broccoli cultivars (Brassica oleraceae var. italica) following the application of a commercial brown seaweed extract (Ascophyllum nodosum). Agric. Food Sci., 23, 1, 28?37. https://journal.fi/afs/article/view/8832 Mancuso, S., Azzarello, E., Mugnai, S., Briand, X. (2006). Marine bioactive substances (IPA extract) improve foliar ion uptake and water stress tolerance in potted Vitis vinifera plants. Adv. Hortic. Sci., 20, 2, 156?161. http://www.jstor.org/stable/42882475 Nardi, S., Pizzeghello, D., Schiavon, M., Ertani, A. (2016). Plant biostimulants: physiological responses induced by protein hydrolyzed-based products and humic substances in plant meta-bolism. Sci. Agric., 73, 1, 18?23. http://dx.doi.org/10.1590/0103-9016-2015-0006 Parrado, J., Bautista, J., Romero, E. J., García-Martínez, A. M., Friaza, V., Tejada, M. (2008). Production of a carob enzymatic extract: potential use as a biofertilizer. Bioresour. Technol., 99, 7, 2312?2318. https://dx.doi.org/10.1016/j.biortech.2007.05.029 Schiavon, M., Ertani, A., Nardi, S. (2008). Effects of an alfalfa protein hydrolysate on the gene expression and activity of enzymes of the tricarboxylic acid (TCA) cycle and nitrogen meta-bolism in Zea mays L. J. Agric. Food Chem., 56, 24, 11800?11808. http://dx.doi.org/10. 1021/jf802362g Singleton, V. L., Rossi, J. A. (1965). Colorimetry of total phenolics with phosphomolybdic- -phosphotungstic acid reagents. Am. J. Enol. Vitic., 16, 3, 144?158. Starzyńska, A., Leja, M., Mareczek, A. (2003). Physiological changes in the antioxidant system of broccoli flower buds senescing during short-term storage, related to temperature and pack?aging. Plant Sci., 165, 6, 1387?1395. https://dx.doi.org/10.1016/j.plantsci.2003.07.004 Vallejo, F., Tomás-Barberán, F. A., García-Viguera, C. (2003). Effect of climatic and sulphur fertilisation conditions, on phenolic compounds and vitamin C, in the inflorescences of eight broccoli cultivars. Eur. Food Res. Technol., 216, 5, 395?401. https://dx.doi.org/10.1007/ s00217-003-0664-9 Zodape, S. T., Gupta, A., Bhandari, S. C., Rawat, U. S., Chaudhary, D. R., Eswaran, K., Chikara, J. (2011). Foliar application of seaweed sap as biostimulant for enhancement of yield and quality of tomato (Lycopersicon esculentum Mill.). J. Sci. Ind. Res., 70, 3, 215?219. http://nopr.niscair.res.in/in/handle/123456789/11089 Brassica oleracea var italica, amino acids, Ascophyllum nodosum 10.17306/J.AFS.00225

ORIGINAL_ARTICLE #12 pl 2018 12 2 Pracownia Chemii Kwantowej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Katedra Technologii Gastronomicznej i Żywności Funkcjonalnej, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Oskar Marek Szczepaniak 1 Joanna Kobus-Cisowska 2 Aprea, E., Corollaro, M. L., Betta, E., Endrizzi, I., Dematt?, M. L., Biasioli, F., Gasperi, F. (2012). Sensory and instrumental profiling of 18 apple cultivars to investigate the relation between perceived quality and odour and flavour. Food Res. Int., 49, 2, 677?686. https://dx.doi.org/10.1016/j.foodres.2012.09.023 Ariffin, F., Baharom, M. A., Kaur, B., Murad, M. (2015). The physicochemical properties and sensory evaluation of bread made with a composite flour from wheat and tempoyak (fermented durian). Am. J. Appl. Sci., 12, 11, 775?784. http://dx.doi.org/10.3844/ajassp.2015. 775.784 Barabino, S., Horwath-Winter, J., Messmer, E. M., Rolando, M., Aragona, P., Kinoshita, S. (2017). The role of systemic and topical fatty acids for dry eye treatment. Prog. Retin. Eye Res., 61, 23?34. https://dx.doi.org/10.1016/j.preteyeres.2017.05.003 Belgis, M., Wijaya, Ch. H., Apriyantono, A., Kusbiantoro, B., Yuliana, N. D. (2017). Volatiles and aroma characterization of several lai (Durio kutejensis) and durian (Durio zibethinus) cultivars grown in Indonesia. Sci. Hortic., 220, 291?298. http://dx.doi.org/10.1016/j.scienta. 2017.03.041 Bott, L., Chambers IV, E. (2006). Sensory characteristics of combinations of chemicals potentially associated with beany aroma in foods. J. Sens. Stud., 21, 3, 308?321. https://dx.doi.org/10.1111/j.1745-459X.2006.00067.x Charoenkiatkul, S., Thiyajai, P., Judprasong, K. (2016). Nutrients and bioactive compounds in popular and indigenous durian (Durio zibethinus Murr.). Food Chem., 193, 181?186. https://dx.doi.org/10.1016/j.foodchem.2015.02.107 Chin, S. T., Nazimah, S. A. H., Quek, S. Y., Che Man, Y. B., Abdul Rahman, R., Mat Hashim, D. (2007). Analysis of volatile compounds from Malaysian durians (Durio zibethinus) using headspace SPME coupled to fast GC-MS. J. Food Compos. Anal., 20, 1, 31?44. https://dx. doi.org/10.1016/j.jfca.2006.04.011 Chuah, L.-O., Shamila-Syuhada, A. K., Liong, M. T., Rosma, A., Thong, K. L., Rusul, G. (2016). Physio-chemical, microbiological properties of tempoyak and molecular charac?terisation of lactic acid bacteria isolated from tempoyak. Food Microbiol., 58, 95?104. https://dx.doi. org/10.1016/j.fm.2016.04.002 Chung, F. (b.d.). Botany of the common durian. W: Durian Information ? A Durian Blog Devoted to ?The King of Fruits?. http://durianinfo.blogspot.com/p/origin-and-botany-of-durian.html [dostęp: 27.12.2017]. Haruenkit, R., Poovarodom, S., Leontowicz, H., Leontowicz, M., Sajewicz, M., Kowalska, T., ?, Gorinstein, Sh. (2007). Comparative study of health properties and nutritional value of durian, mangosteen, and snake fruit: experiments in vitro and in vivo. J. Agric. Food Chem., 55, 14, 5842?5849. http://dx.doi.org/10.1021/jf070475a Ho, L.-H., Bhat, R. (2015). Exploring the potential nutraceutical values of durian (Durio zibethinus L.) ? an exotic tropical fruit. Food Chem., 168, 80?89. https://dx.doi.org/10.1016/ j.foodchem.2014.07.020 Khan, A. A., Husain, A., Jabeen, M., Mustafa, J., Owais, M. (2012). Synthesis and characterization of novel n-9 fatty acid conjugates possessing antineoplastic properties. Lipids, 47, 10, 973?986. https://dx.doi.org/10.1007/s11745-012-3707-9 Kritioti, A., Menexes, G., Drouza, Ch. (2018). Chemometric characterization of virgin olive oils of the two major Cypriot cultivars based on their fatty acid composition. Food Res. Int., 103, 426?437. https://dx.doi.org/10.1016/j.foodres.2017.10.064 Lasekan, O., Khatib, A., Juhari, H., Patiram, P., Lasekan, S. (2013). Headspace solid-phase microextraction gas chromatography?mass spectrometry determination of volatile compounds in different varieties of African star apple fruit (Chrysophillum albidum). Food Chem., 141, 3, 2089?2097. https://dx.doi.org/10.1016/j.foodchem.2013.05.081 Li, J.-X., Schieberle, P., Steinhaus, M. (2012). Characterization of the major odor-active compounds in Thai durian (Durio zibethinus L. ?Monthong?) by aroma extract dilution analysis and headspace gas chromatography?olfactometry. J. Agric. Food Chem., 60, 45, 11253?11262. http://dx.doi.org/10.1021/jf303881k Li, J.-X., Schieberle, P., Steinhaus, M. (2017). Insights into the key compounds of durian (Durio zibethinus L. ?Monthong?) pulp odor by odorant quantitation and aroma simulation experiments. J. Agric. Food Chem., 65, 3, 639?647. http://dx.doi.org/10.1021/acs.jafc.6b05299 Näf, R., Velluz, A. (1996). Sulphur compounds and some uncommon esters in durian (Durio zibethinus Murr.). Flavour Fragr. J., 11, 5, 295?303. https://dx.doi.org/10.1002/(SICI)1099-1026(199609)11:5<295::AID-FFJ585>3.O.CO;2-4 National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28. (2016a). Basic Report: 09004, Apples, raw, without skin. Washington, D.C.: USDA. National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28. (2016b). Basic Report: 09200, Oranges, raw, all commercial varieties. Washington, D.C.: USDA. National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28. (2016c). Full Report (All Nutrients): 09422, Durian, raw or frozen. Washington, D.C.: USDA. Neti, Y., Erlinda, I. D., Virgilio, V. G. (2011). The effect of spontaneous fermentation on the volatile flavor constituents of durian. Int. Food Res. J., 18, 2, 635?641. Robert, S. D., Ismail, A. A., Winn, T., Wolever, T. M. S. (2008). Glycemic index of common Malaysian fruits. Asia Pac. J. Clin. Nutr., 17, 1, 35?39. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004. (Tekst mający znaczenie dla EOG). (2011). Dz. Urz. UE, L, 304, 54, 18?63. Rudzińska, M., Wąsowicz, E. (2014). Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. W: J. Czapski, D. Górecka (red.), Żywność prozdrowotna ? składniki i technologia (ss. 219?234). Poznań: Wyd. UP. Scaioli, E., Liverani, E., Belluzzi, A. (2017). The imbalance between n-6/n-3 polyunsaturated fatty acids and inflammatory bowel disease: a comprehensive review and future therapeutic perspectives. Int. J. Mol. Sci., 18, 12, 2619. https://dx.doi.org/10.3390/ijms18122619 Simopoulos, A. P. (2002). The importance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids. Biomed. Pharmacother., 56, 8, 365?379. https://dx.doi.org/10.1016/S0753-3322(02)00253-6 Tajlandia: Na rynek trafi bezwonny durian. (2012). fresh-market.pl. https://www.fresh-market.pl/owoce_i_warzywa/owoce/owoce_egzotyczne/tajlandia_na_rynek_trafi_bezwonny_durian,p254806575 [dostęp: 30.12.2017]. Toledo, F., Arancibia-Avila, P., Park, Y.-S., Jung, S.-T., Kang, S.-G., Gu Heo, B., ?, Gorinstein, Sh. (2008). Screening of the antioxidant and nutritional properties, phenolic contents and proteins of five durian cultivars. Int. J. Food Sci. Nutr., 59, 5, 415?427. https://dx.doi.org/ 10.1080/09637480701603082 Durio zibethinus, aroma compounds, nutrients 10.17306/J.AFS.00238

ORIGINAL_ARTICLE #13 pl 2018 12 2 Instytut Architektury Krajobrazu,Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Katedra Terenów Zieleni i Architektury Krajobrazu, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Instytut Architektury Krajobrazu, Politechnika Krakowska Łukasz Pardela 1 Agnieszka Wilkaniec 2 Jadwiga Środulska-Wielgus 3 Krzysztof Wielgus 3 Biblioteka programu ESRI ArcGIS. (2015). Bińkowska, I., Szopińska, E. (red.). (2013). Leksykon zieleni Wrocławia. Wrocław: Via Nova. Bogdanowski, J. (1979). Warownie i zieleń Twierdzy Kraków. Kraków: Wyd. Literackie. Bożętka, B. (2008). Systemy zieleni miejskiej w Polsce ? ewolucja i problemy kształtowania. Probl. Ekol. Krajobr., 22, 49?63. Myczkowski, Z., Wielgus, K., Środulska-Wielgus, J., Mikulski, M., Brzoskwinia, W., Chajdys, K., Rojkowska, H., Szkoła, M., Maj, A., Staniewska, A., Pstruś, D. (2014). O przyszłość Twierdzy Kraków. Program ochrony zespołu historyczno-krajobrazowego. Ser. Atlas Twierdzy Kraków, Ser. 2, 5. Kraków: Urząd Miasta Krakowa. Pardela, Ł., Kolouszek, S. (2017). Twierdza Wrocław 1890?1918. Wrocław: Via Nova. Raport o stanie miasta za rok 2016. (2017). Kraków: Urząd Miasta Krakowa. https://www. bip.krakow.pl/?dok_id=90587 (dostęp: 28.06.2017). Rojkowska-Tasak, H., Szkoła, M., Wielgus, K., Chajdys, K. (red.). (2010). O przyszłość Twierdzy Kraków: opracowanie studialne dla programu planu ochrony zespołu historyczno- -krajobrazowego Twierdzy Kraków. Ser. Atlas Twierdzy Kraków, Ser. 2, Pr. Stud., 5. Kraków: Czuwajmy. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz zmiany siedziby władz gminy. (2012). Dz. U., poz. 873, 1?4. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania. (2014). Poznań: Miejska Pracownia Urbanistyczna. System informacji przestrzennej Wrocławia. http://gis.um.wroc.pl/imap/?gpmap=gp11 (dostęp: 28.06.2017). Szumacher, I., Malinowska, E. (2013). Potencjał rekreacyjny wybranych typów zieleni miejskiej. Probl. Ekol. Krajobr., 34, 223?229. Środulska-Wielgus, J. (2005). Zieleń Twierdzy Kraków. Ser. Atlas Twierdzy Kraków, Ser. 2, Pr. Stud., 4. Kraków: Urząd Miasta Krakowa. Środulska-Wielgus, J., Wielgus, K. (2013). Ku fortecznej turystyce kulturowej. Raport o teorii i praktyce realizacji. W: L. Narębski (red.), Fortyfikacje nowożytne w Polsce ? badania, realizacje, projekty. Zagospodarowanie do współczesnych funkcji (ss. 187?211). Toruń: Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu. Wolch, J. R., Byrne, J., Newell, J. P. (2014). Urban green space, public health, and environmental justice: the challenge of making cities ?just green enough?. Landscape Urban Plann., 125, 234?244. Wykaz gruntów pofortecznych (...) będących pod zarządem Dyrekcji Inżynierii w Krakowie, styczeń 1919. (1919). Maszynopis. Rembertów: Centralne Archiwum Wojskowe. Kopia: Kraków: archiwum Oddziału Ochrony Zabytków, Wydział Architektury i Gospodarki Przestrzennej, Urząd Miasta Krakowa. Zachariasz, A. (2006). Zieleń jako współczesny czynnik miastotwórczy ze szczególnym uwzględnieniem roli parków publicznych. Kraków: Wyd. PK. Zieleń miejska. (2016). W: Z. Lewicki (red.), Środowisko Wrocławia: informator 2014?2016 (ss. 123?131). Wrocław: LEMITOR Ochrona Środowiska, Urząd Miejski Wrocławia. zabytkowe tereny zieleni, zieleń miejska, fortyfikacja 10.17306/J.AFS.00233

ORIGINAL_ARTICLE #14 pl 2018 12 2 Katedra Botaniki i Ekologii,Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Paweł Sebastian Wierzchoń 1 Cała, A., Orzechowska, I. (2007). Rola ogrodu przydomowego w kształtowaniu wizerunku wsi. W: B. J. Gawryszewska, K. Herman (red.), Ogród za oknem. Współczesny ogród przydomowy w teorii architektury krajobrazu (ss. 42?46). Warszawa: Ideagrafia. Fedor, J. (2009). Ogród naturalny. Warszawa: Bauer-Weltbild Media. Gawryszewska, B. J. (2006). Historia i struktura ogrodu rodzinnego. Warszawa: Wyd. SGGW. Gawryszewska, B. J. (2013). Ogród jako miejsce w krajobrazie zamieszkiwanym. Warszawa: Wieś Jutra. Górska-Kłęk, L. (2016). ABC ?zielonej opieki?. Ser. Biblioteka Nestora, 8. Wrocław: Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej. Haber, Z., Urbański, P. (2001). Kształtowanie terenów zieleni z elementami ekologii. Poznań: Wyd. UP. Harkot, W., Lipińska, H. (2007). Trawniki we współczesnych ogrodach przydomowych na wsi. Czas. Tech. Archit., 104, 5-A, 204?206. Majdecki, L. (2007). Historia ogrodów. T. 2. Od XVIII wieku do współczesności. Warszawa: Wyd. Nauk. PWN. Majorowski, M. (2009). Ogród rodzinny. Historia i współczesność. Warszawa: Bellona. Marks, E., Połucha, I., Elkhatib, A. O. (2012). Współczesne trendy zagospodarowania przestrzeni przydomowej obszarów wiejskich na wybranych przykładach. Acta Sci. Pol. Adm. Locor., 11, 3, 185?199. Syga, P. (2003). Tania pergola. Kwietnik, 11, 48?49. Zawiślak, G. (2015). Hortiterapia jako narzędzie wpływające na poprawę zdrowia psychicznego i fizycznego człowieka. Ann. Univ. Mariae Curie-Skłodowska Sect. EEE, 25, 1, 21?31. Związek Szkółkarzy Polskich. (2004). W roli głównej ławka. Ogrody, 7, 34. architektura krajobrazu, formy ogrodowe, mała architektura ogrodowa, moda ogrodowa, ogród miejski, przedogródek, współczesny ogród 10.17306/J.AFS.00239

ORIGINAL_ARTICLE #15 pl 2018 12 2 Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji, Politechnika Opolska Katedra Inżynierii Biosystemów, Politechnika Opolska Instytut Eksploatacji Maszyn, Ergonomii i Procesów Produkcyjnych, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Jolanta B. Królczyk 1 Patrycja Gronek 2 Dominika Matuszek 2 Tomasz Jakubowski 3 Burks, A. W., Jones, S. M., Boyce, J. A., Sicherer, S. H., Wood, R. A., Assa'ad, A., Sampson, H. A. (2011). NIAID-sponsored 2010 guidelines for managing food allergy: applications in the pediatric population. Pediatrics, 128, 5, 955?965. http://dx.doi.org/10.1542/peds.2011-0539 Burks, A. W., Tang, M., Sicherer, S., Muraro, A., Eigenmann, P. A., Ebisawa, M., Hourihane, J. (2012). ICON: food allergy. J. Allergy Clin. Immunol., 129, 4, 906?920. http://dx.doi.org/10. 1016/j.jaci.2012.02.001 Ciborowska, H., Rudnicka, A. (2007). Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Warszawa: Wyd. Lek. PZWL. Czarnowska-Misztal, E., Kunachowicz, H., Turlejska, H. (2007). Zasady żywienia człowieka. Warszawa: WSiP. Fiocchi, A., Schünemann, H. J., Brozek, J., Restani, P., Beyer, K., Troncone, R., Ebisawa, M. (2010). Diagnosis and rationale for action against cow's milk allergy (DRACMA): a summary report. J. Allergy Clin. Immunol., 126, 6, 1119?1128. http://dx.doi.org/10.1016/j.jaci.2010. 10.011 Fuss, P., Bal-Gierańczyk, K., Jerzyńska, J., Stelmach, I. (2017). Wpływ środowiska wiejskiego na rozwój astmy i alergii u dzieci. Alergol. Pol.-Pol. J. Allergol., 4, 3, 103?108. Gawędzki, J., Hasik, J. (red.). (2000). Żywienie człowieka zdrowego i chorego. T. 2. Warszawa: Wyd. Nauk. PWN. Jarosz, M., Dzieniszewski, J. (2004). Alergie pokarmowe. W: M. Jarosz, J. Dzieniszewski (red.), Alergie pokarmowe. Porady lekarzy i dietetyków (s. 25?32). Warszawa: Wyd. Lek. PZWL. Golemo, K., Rozensztrauch, A., Janiga, A., Kłodzińska, A. (2014). Wiedza rodziców na temat alergii pokarmowych u dzieci. Współcze. Pielęg. Ochr. Zdr., 4, 83?86. Kaczmarski, M., Maciorkowska, E., Jastrzębska, J. (1996). Alergia i nietolerancja pokarmowa u dzieci. Rola diety eliminacyjnej. Alerg. Astma Immunol., 1, 7?11. Kalinowski, P., Mirosław, K. (2014). Wiedza rodziców na temat alergii pokarmowej występującej u ich dzieci. Med. Ogólna, 20, 1. Kawalec, W., Kubicka, K. (red.). (1999). Pediatria. Warszawa: Wyd. Lek. PZWL. Pac-Kożuchowska, E. (2008). Rozwój układu odpornościowego u dzieci. http://www.nutricia. com.pl/cms/images/clipart/File/dla_mediow/GUMmarzec2008/3_1_Rozwoj_ukladu_odpornosciowego_u_dzieci.doc. [dostęp: 09.12.2014] Papierkowski, A., Szajner-Milart, I. (red.). (1997). Choroby wieku rozwojowego. Warszawa: Wyd. Lek. PZWL. Palgan, K., Bartuzi, Z. (2012). Gene and environmental interactions of food allergy. Post. Hig., 66, 385?391. Peckenpaugh, N. J. (2011). Podstawy żywienia i dietoterapia. Wrocław: Elsevier Urban & Partner. Protasiewicz, M., Iwaniak, A. (2014). Alergie pokarmowe i alergeny żywności. Bromatol. Chem. Toksyk., 47, 2. Prusak, A., Schlegel-Zawadzka, M. (2016). Badanie wpływu uwarunkowań rodzinnych i wczesnego żywienia na występowanie alergii pokarmowych w Polsce ?wyniki badań ankietowych projektu EuroPrevall. Przeds. i Zarz., 17, 12. Cz. 3. Ekonomiczne, medyczne i prawne aspekty zdrowia publicznego, 111?129. Rudzki, E. (2005a). Alergia pokarmowa. Część I ? Mleko krowie. Post. Dermatol. Alergol., 2, 77?80. Rudzki, E. (2005b). Alergia pokarmowe. Część II ? Ryby. Post. Dermatol. Alergol., 4, 174?178. Rudzki, E. (2006) Alergia pokarmowa. Część III ? Orzechy. Post. Dermatol. Alergol., 2, 79?83. Rudzki, E. (2007). Alergia pokarmowa. Część IV ? Jaja kurze. Post. Dermatol. Alergol., 6, 271?273. Rymarczyk, B., Glück, J., Jóźwiak, P., Rogala, B. (2009). Częstość występowania i charakterystyka reakcji nadwrażliwości na pokarmy w populacji śląskiej ? badanie ankietowe. Alerg. Astma Immunol., 14, 4, 248?251. Skypala, I. (2013). Nadwrażliwość pokarmowa ? alergia i nietolerancja pokarmowa. W: A. Payne, H. Barker (red.), Dietetyka i żywienie kliniczne (s. 53?71). Wrocław: Elsevier Urban & Partner. Samoliński, B. (2008). Epidemiologia alergii i astmy w Polsce: doniesienie wstępne badania ECAP. Terapia, 4, 208, 127?131. Sztormowska, M., Skonieczny, P., Niedoszytko, M., Chełmińska, M., Jassem, E. (2016). Porównanie częstości występowania astmy i chorób alergicznych oraz czynników ich rozwoju w zależności od miejsca zamieszkania w województwie pomorskim. Alergol. Pol.-Pol. J. Allergol., 3, 2, 79?83. Tsabouri, S., Feketea, G., Nicolaou, N. (2017). Food Allergy in Children. W: A. M. Abdel Rahman (red.), Food Allergy: Methods of Detection and Clinical Studies. Boca Raton: CRC Press. Retrieved from: https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=waQzDwAAQBAJ&oi= fnd&pg=PT7&dq=Tsabouri,+S.,+Feketea,.+G.,+Nicolaou,+N.+(2017).+Food+Allergy+in+Chil dren.+W:+A.+M.+Abdel+Rahman+(red.),+Food+Allergy:+Methods+of+Detection+and+Clini cal+Studies.+Boca+Raton:+CRC+Press+&ots=GWe7BQ2JdQ&sig=e4l8gJ7XyB0PXE6aIYy qhUTKiJM&redir_esc=y#v=twopage&q&f=true Traczyk, I., Wierzejska, R., Jarosz, M. (2004). Najczęściej spotykane alergeny pokarmowe. W: M. Jarosz, J. Dzieniszewski (red.), Alergie pokarmowe. Porady lekarzy i dietetyków (s. 39?59). Warszawa: Wyd. Lek. PZWL. Walczak, M., Grzelak, T., Kramkowska, M., Czyżewska, K. (2013). Ocena sposobu żywienia i stan odżywienia dzieci z alergią na białka mleka krowiego ? badanie pilotażowe. Now. Lek., 82, 2, 124?129. Walsh, J., O?Flynn, N. (2011). Diagnosis and assessment of food allergy in children and young people in primary care and community settings: NICE clinical guideline. Br. J. Gen. Pract., 61, 473?475. http://dx.doi.org/10.3399/bjgp11X583498 Wood, R. A., Sicherer, S. H., Vickery, B. P., Jones, S. M., Liu, A. H., Fleischer, D. M., et al. (2013). The natural history of milk allergy in an observational cohort. J. Allergy Clin. Immunol., 131, 805?812. http://dx.doi.org/10.1016/j.jaci.2012.10.060 Woynarowska, B. (red.). (2007). Edukacja zdrowotna a terapia i profilaktyka chorób oraz promocja zdrowia. Warszawa: Wyd. Nauk. PWN. Zatwarnicki, P. (2014). Nietolerancja laktozy ? przyczyny, objawy, diagnostyka. Piel. Zdr. Publ. 4, 3, 273?276. Zawadzka-Krajewska, A. (2005). Alergie pokarmowe u dzieci ? objawy i leczenie. Alergia, 4, 41?46. alergia pokarmowa, alergeny, białka mleka krowiego 10.17306/J.AFS.00240

ORIGINAL_ARTICLE #16 pl 2018 12 2 Katedra Botaniki Leśnej, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Botaniki, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Mariusz R. Szczepański 1 Dorota Wrońska-Pilarek 1 Magdalena Janyszek 2 Auer, E., Ciżmowska, G., Kalka, K., Redzimska, I., Wolska, B. (1999). Gmina Lipka. Krótka historia 18 wsi. Piła: Pracownicza Spółdzielnia Wydawniczo-Prasowa ?Akapit?. Bończa-Bystrzycki, L. (2004). Parafia katolicka Trójcy Świętej w Wielkim Buczku (1821?1945). Maszynopis. Koszalin. Bożętka, B. (2007). Parki i ogrody historyczne w krajobrazie województwa wielkopolskiego. Poznań: Bogucki Wyd. Nauk. Dolla, Z. (2005). Inwentaryzacja dendroflory w zabytkowym parku dworskim w Buczku Małym. Maszynopis. Nadleśnictwo Lipka. Drobiewska, E. (2007). Park w Małym Buczku. Kronika Wlkp., 2, 122, 70?78. Główny Urząd Statystyczny. Ochrona Środowiska. (2015). Parki i ogrody historyczne według województw. Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych. Goerke, O. (1918). Der Kreis Flatow. In geographischer, naturkundlicher und geschichtlicher Beziehung. Thorn: Kreisausschuß. https://www.rpdp.hostingasp.pl http://www.gminalipka.pl/strona-134-maly_buczek.html http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/8612/Buczek_Maly http://poznan.wuoz.gov.pl Kamiński, B., Czerniak, A. (2000). Badanie drzewostanów oraz sporządzenie opinii naukowej kwalifikującej do stworzenia wykazu inwentaryzowanych starych cennych drzew na terenie miasta Poznania. Maszynopis. Poznań: Kat. Inż. Leśn. UP. Kasprzak, K. (2005). Ochrona pomników przyrody. Zasady postępowania administracyjnego. Poznań: Wyd. Abrys. Kasprzak, K. (2011). Drzewa ? pomniki przyrody i pamiątki kultury. Turystyka Kulturowa, 4, 17?38. Knaflewska, J., Kańduła, M. (2012). Projekt rewitalizacji zabytkowego parku w Małym Buczku. Maszynopis. Mały Buczek ? Poznań. Krajna-Wielatowski, A. (1928). Ziemia złotowska. Poznań: Skład Główny w Księgarni Szkolnej. Kujawa-Pawlaczyk, J. (2005). Park w Buczku Małym. Inwentaryzacja oraz plan zagospodarowania (Nadleśnictwo Lipka). Maszynopis. Nadleśnictwo Lipka. Majewski, Z. (1981). Ewidencja parku w Buczku Małym gm. Lipka. Maszynopis. Piła. Ochrona środowiska. Główny Urząd Statystyczny. (2016). Warszawa: Informacje i opracowania statystyczne. Olaczek, R. (1978). Funkcje parków wiejskich. Ochrona i kształtowanie środowiska przyrodniczego. Kraków: Zakł. Ochr. Przyr. PAN. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin. (2014). Dz. U., poz. 1409. Seneta, W., Dolatowski, J. (2011). Dendrologia. Warszawa: Wyd. Nauk. PWN. Szczepański, M. R. (2016). Dendroflora zabytkowego parku dworskiego w Małym Buczku w województwie wielkopolskim. Maszynopis. Poznań: Kat. Bot. Leśn. UP. Vollack, M. (1989). Das Flatower Land. Ein Bildband unserer grenzmärkischen Heimat. Gifhorn: Gifhorn Verlag. Zdrenka, J. (2010). Z notesu Ericha Hoffmana. Kronika Złotowa i okolic, cz. II (lata 1901-1920). Złotów: Urząd Miasta Złotowa. rośliny drzewiaste, inwentaryzacja parku, Nadleśnictwo Lipka, pomniki przyrody 10.17306/J.AFS.00236

ORIGINAL_ARTICLE #17 pl 2018 12 2 Katedra Szczegółowej Hodowli Zwierząt, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Roman Niżnikowski 1 Marcin Świątek 1 Żaneta Szymańska 1 Andrzej Solnik 1 Eteqadi, B., Hossein-Zadeh, N. G., Ahad Shadparvar, A. (2017). Genetic analysis of basic and composite reproduction traits in Guilan sheep. Ann. Anim. Sci., 17, 1, 105?116. https://dx.doi.org/10.1515/aoas-2016-0016 Gruszecki, T. M., Lipecka, C., Junkuszew A. (2008). Rozród maciorek syntetycznych plenno-mięsnych linii BCP i SCP selekcjonowanych z uwzględnieniem typu urodzenia. Rocz. Nauk. PTZ, 4, 4, 159?166. Hodowla owiec i kóz w Polsce w 2015 roku. (2016). Maszynopis. Warszawa: Polski Związek Owczarski. IBM SPSS Statistics 24.0 for Windows. (2017). New York: IBM Ltd. Lechowska, J., Augustyńska-Prejsnar, A., Jankowska, D., Ormian, M. (2008). Potencjał rozrodczy owcy olkuskiej na Podkarpaciu. Rocz. Nauk. PTZ, 4, 3, 215?220. Niżnikowski, R., Czarniak, B., Brudka, G. (2005). Ocena poziomu cech rozrodu dwóch ras owiec doskonalonych w kierunku zwiększenia liczby urodzonych jagniąt w miocie, utrzymywanych w ujednoliconych warunkach środowiskowych. Rocz. Nauk Zoot. (Suplement), 21, 37?40. Niżnikowski, R., Rant, W., Popielarczyk, D., Strzelec, E., Czarniak, B. (2007a). Wpływ wybranych czynników na cechy rozrodu i masy ciała polskich owiec nizinnych odmiany żelaźnieńskiej. Roczniki Naukowe PTZ, 3, 2, 79?87. Niżnikowski, R., Głowacz, K., Gosławski, W., Strzelec, E., Popielarczyk, D. (2007b). Evaluation of reproductive traits in Corriedale and Żelaźnieńska sheep from selected stocks included in the genetic resources conservation programme. Ann. Anim. Sci. (Supplement), 1, 213?216. Niżnikowski, R., Świątek, M., Ślęzak, M., Czub, G., Głowacz, K. (2015). Poziom cech rozrodu u wrzosówek, owiec żelaźnieńskich oraz ich mieszańców F1 po trykach rasy berrichone du Cher. Zesz. Nauk. UP Wroc., Biol. Hod. Zwierz., LXXIX, 613, 41?51. Osikowski, M., Porębska, W., Korman, K. (1998). Normy żywienia owiec. Normy żywienia bydła i owiec systemem tradycyjnym. Kraków: Instytut Zoologii, 29?57. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014?2020. (2014). Maszynopis. Warszawa: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. owce, rasa żelaźnieńska, rozród 10.17306/J.AFS.00241

ORIGINAL_ARTICLE #18 pl 2018 12 2 Afirma Sp. z o.o. w Wojnowie Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Metod Matematycznych i Statystycznych, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Przemysław Frankowski 1 Janina Zbierska 2 Ryszard Staniszewski 2 Dariusz Kayzer 3 Bajerowski, T., Biłozor, A., Cieślak, I., Senetra, A., Szczepańska, A. (2007). Ocena i wycena krajobrazu. Olsztyn: Wyd. Educaterra. Choiński, A., Ptak, M., Ławniczak, A. E. (2016). Changes in water resources of polish lakes as influenced by natural and anthropogenic factors. Pol. J. Environ. Stud., 25, 1883?1890. http://dx.doi.org/10.15244/pjoes/62906 Ce?re?ghino, R., Ruggiero, A., Marty, P., Angélibert, S. (2008). Biodiversity and distribution patterns of freshwater invertebrates in farm ponds of a south-western French agricultural landscape. Hydrobiologia, 597, 43?51. http://dx.doi.org/10.1007/s10750-007-9219-6 Cymerman, R., Hopfer, A., Koreleski, K, Magiera-Braś, G. (1988). Zastosowanie metody krzywej wrażeń do oceny krajobrazów wiejskich. Olsztyn: Zesz. Nauk. ART, 18, 29?38. Davies, B. R., Biggs, J., Williams, P. J., Lee, J. T., Thompson, S. (2008). A comparison of the catchment size of rivers, streams, ponds, ditches and lakes: implication for protecting aquatic biodiversity in an agricultural landscape. Hydrobiologia, 597, 7?17. http://dx.doi.org/10.1007/ s10750-007-9227-6 Europejska Konwencja Krajobrazowa. (2006). Dz.U. 2006, nr 14, poz. 98. Fornal-Pieniak, B., Żarska, B. (2014). Metody waloryzacji krajobrazowej na potrzeby turystyki i rekreacji. Acta Sci. Pol., Formatio Circumiectus, 13 (2), 3?9. Frankowski, P. (2016). Ocena stanu hydromorfologicznego i potencjału ekologicznego oraz znaczenie w krajobrazie nowo powstałego zbiornika wodnego w Nienawiszczu. Maszynopis. Poznań: UP. Frankowski, P., Zbierska, J. (2014). Możliwości odbudowy zbiorników wodnych w krajobrazie rolniczym Wielkopolski. Nauka Przyr. Technol., 8, 4, #56. Frankowski, P., Zbierska, J. (2015). Ocena jakości wody i potencjału ekologicznego małych zbiorników wodnych odbudowanych w krajobrazie rolniczym Wielkopolski. Nauka Przyr. Technol., 9, 1, #7. http://dx.doi.org/10.17306/J.NPT.2015.1.7 Gamrat, R. (2009). Vegetation in small water bodies in the young glacial landscape of West Pomerania. W: A. Łachacz (red.), Contemporary Problems of Management and Environmental Protection (s. 95?105). Olsztyn: UWM. Gamrat, R., Gałczyńska, M., Pacewicz, K. (2012). Spatial Analysis of plant species distribution in midfield ponds in an agriculturally intense area. Pol. J. Environ. Stud., 21, 4, 871?877. Janeczko, E. (2002). Środowiskowe i społeczne uwarunkowania funkcji rekreacyjnej lasów Mazowieckiego Parku Krajobrazowego (MPK). Maszynopis. Warszawa: SGGW. Jeffries, M. (2005). Small ponds and big landscapes: the challenge of invertebrate spatial and temporal dynamics for European pond conservation. Aquatic Conserv: Mar. Freshw. Ecosyst., 15, 541?547. http://dx.doi.org/10.1002/aqc.753 Litwin, U., Piech, I. (2013). Wpływa planowania przestrzennego na wartość krajobrazu na przykładzie ?strefy przemysłowej? wsi Morzychna. Infr. Ekolog. Ter. Wiej., 2, II, 51?61. Macedulski, M. (2005). Operat wodnoprawny na wykonanie zbiornika retencyjnego jako kierunku rekultywacji terenu po eksploatacji torfu, zlokalizowanego w m. Nienawiszcz, gm. Rogoźno Wlkp. Maszynopis. Poznań. Malinowska, E. (2010). Wpływ atrakcyjności wizualnej krajobrazu na potencjał turystyczny Narwiańskiego Parku Narodowego i jego otuliny. Probl. Ekol. Krajobr., 27, 277?285. Markiewicz, L. A., Szużmow, A. A. (1992). Metodika esteti?eskoj ocenki elementarnych krajobrazow pri dwiženii po marszrutam. Lesnoj žurnal, 1, 17?22. Mioduszewski, W. (2012). Small water reservoirs ? their function and construction. J. Water Land Dev., 17 (VII?XII), 45?52. Piłacińska, B. (2012). Śródpolne zbiorniki wodne jako wyspy środowiskowe i ich rola w kształtowaniu zgrupowań drobnych ssaków w krajobrazie rolniczym. W: R. Gołdyn, N. Kuczyńska- -Kippen (red.), Rola zbiorników wodnych w krajobrazie rolniczym (s. 131?141). Poznań: Fundacja Bibl. Ekol. Richling, A., Solon, J. (2011). Ekologia krajobrazu. Warszawa: Wyd. Nauk. PWN. Ruggiero, A., Céréghino, R., Figuerola, J., Marty, P., Angélibert, S. (2008). Farm ponds make a contribution to the biodiversity of aquatic insects in a French agricultural landscape. C. R. Biol., 331, 298?308. Šantrůčková, M., Demkova, K., Weber, M., Lipsky, Z., Dostálek, J. (2017). Long-term changes in water areas and wetlands in an intensively farmed landscape: a case study from the Czech Republic. Eur. Countryside, 1, 132?144. http://dx.doi.org/10.1515/euco-2017-0008 Sender, J., Kułak, A. (2014). Phytocenotic structure and physic-chemical properties of a small water body in agricultural landscape. Acta Agrobot., 67, 2, 31?40. http://dx.doi.org/10.5586/ aa.2014.013 Staniszewski, R., Szoszkiewicz, J. (2005). Walory przyrodniczo-krajobrazowe Kujaw Południowych w aspekcie rozwoju turystyki. W: B. Sawicki, J. Bergier (red.), Uwarunkowania rozwoju turystyki związanej z obszarami wiejskimi (s. 194?198). Biała Podlaska: Wydawnictwo PWSZ. Wood, P. J., Greenwood, M. T., Agnew, M. D. (2003). Pond biodiversity and habitat loss in the UK. Area, 35, 2, 206?216. www.google.pl/maps/place/Nienawiszcz lake reconstruction, agricultural landscape, visual assessment 10.17306/J.AFS.00243

ORIGINAL_ARTICLE #19 pl 2018 12 2 Department of Mathematical and Statistical Methods, Poznań University of Life Sciences Department of Soil Science and Land Protection, Poznań University of Life Sciences Alicja Szabelska-Beręsewicz 1 Monika Jakubus 2 Idzi Siatkowski 1 Central Statistical Office. (2015). Warsaw. http://stat.gov.pl/en/basic-data/ Greenacre, M., Primicerio, R. (2013). Multivariate analysis of ecological data. Bilbao: Fundacion BBVA. Jakubus, M. (2010). Changes of speciation and bioavailability of micronutrients during sewage sludge composting with different biowastes. Scientific Researches 405. Poznań: Wyd. UP. Jakubus, M. (2013). Evaluation of maturity and stability parameters of composts prepared with sewage sludge. Fresen. Environ. Bull., 22, 11a, 3398?3414. Kim, R. Y., Yoon, J. K., Kim, T. S., Yang, J. E., Owens, G., Kim, K. R. (2015). Bioavailability of heavy metals in soils: definitions and practical implementation ? a critical review. Environ. Geochem. Health 37, 1041?1061. https://dx.doi.org/10.1007/s10653-015-9695-y Mardia, K. V., Kent, J. T., Bibby, J. M. (1979). Multivariate analysis. Probability and Mathematical Statistics. London?New York: Academic Press. R Core Team (2015). R: A language and environment for statistical computing. Viena: R Foundation for Statistical Computing. http://www.R-project.org. Rosen, V., Chen, Y. (2014). The influence of compost addition on heavy metal distribution between operationally defined geochemical fractions and on metal accumulation in plant. J. Soils Sediments 14, 713?720. https://dx.doi.org/10.1007/s11368-013-0819-7 Quevauviller, Ph., Lachica, M., Barahona, E., Gomez, A., Rauret, G., Ure, A., Muntau, H. (1998). Certified reference material for the quality control of EDTA- and DTPA- extractable trace metals contents in calcareous soil (CMR 600). Fresen. J. Anality. Chem., 360, 505?511. https://dx.doi.org/ 10.1007/s002160050750 Šmilauer, P., Lepš, J. (2014). Multivariate analysis of ecological data using CANOCO 5. United Kingdom: Cambridge University Press. https://dx.doi.org/10.1017/CBO9781139627061 Zorpas, A. A., Loizidou, M. (2008). Sawdust and natural zeolite as a bulking agent for improving quality of a composting product from anaerobically stabilized sewage sludge. Bioresour. Technol., 99, 7545?7552. https://dx.doi.org/10.1016/j.biortech.2008.02.014 Bioprzyswajalność, komposty, metale ciężkie, ekstraktory, wielowymiarowa analiza statystyczna 10.17306/J.AFS.00244

ORIGINAL_ARTICLE #20 pl 2018 12 2 Zakład Mikrobiologii Rolniczej, Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa ? Państwowy Instytut Badawczy Zakład Gleboznawstwa Erozji i Ochrony Gruntów, Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa ? Państwowy Instytut Badawczy Zakład Bromatologii i Fizjologii Żywienia, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Sylwia Siebielec 1 Grzegorz Siebielec 2 Wioletta Samolińska 3 Adamiak, E. A., Kalembasa, S., Kuziemska, B. (2013). Zawartość metali ciężkich w wybranych gatunkach grzybów jadalnych. Acta Agroph., 20, 1, 7?16. Andersen, O., Nielsen, I. B., Nordberg, G. F. (2004). Nutritional interactions in intestinal cadmium uptake ? possibilities for risk reduction. Biometals, 17, 5, 543?547. https://doi.org/10. 1023/B:BIOM.0000045736.43184.9c Andrejko, D., Andrejko, M. (2009). Zanieczyszczenia żywności. Źródła i oddziaływanie na organizm człowieka. Lublin: Wyd. UP. EFSA. (2010). Scientific opinion of the panel on contaminants in the food chain on a request from the European Commission on lead in food. The EFSA Journal 8, 4, 1570. https://doi.org/10. 2903/j.efsa.2010.1570 Bálint, A. F., Kovács, G., Erdei, L. J., Sutka, J. (2001). Comparison of the Cu, Zn, Fe, Ca and Mg contents of the grains of wild, ancient and cultivated wheat species. Cereal Res. Commun., 29, 375?382. Gambuś, F., Wieczorek, J. (1995). Metale ciężkie w glebach i warzywach z krakowskich ogrodów działkowych. Acta Agr. Silv., ser. Agr., 33, 45?59. Bartodziejska, B., Gajewska, M., Czajkowska, A. (2010). Oznaczenie poziomu zanieczyszczeń metalami ciężkimi żywności pochodzącej z samodzielnej produkcji rolnej techniką spektrometrii absorpcji atomowej. Ochr. Śr. Zasobów Nat., 43, 38?44. Chauhan, M. (2014). Bioaccumulation of lead content in mushroom and soil in Delhi-NCR Region of India. Int. J. Adv. Res. Chem. Sci., 1, 3, 1?6. Gorlach, E., Gambuś, F. (2000). Potencjalne toksyczne pierwiastki śladowe w glebach (nadmiar, szkodliwość, przeciwdziałanie). Zesz. Probl. Post. Nauk Rol., 472, 275?296. Grigalavičien?, I., Rutkovien?, V., Marozas, V. (2005). The accumulation of heavy metals Pb, Cu and Cd at roadside forest. Pol. J. Environ. Stud., 14, 1, 109?115. GUS. (2012). Budżety gospodarstw domowych 2011. Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Warszawa: ZWS. GUS. (2014). Budżety gospodarstw domowych 2013. Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Warszawa: ZWS. GUS. (2016). Leśnictwo 2016. Warszawa: ZWS. GUS. (2017). Budżety gospodarstw domowych w 2016 r. Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Warszawa: ZWS. Hattori, H., Chino, M. (2001). Growth, cadmium, and zinc contents of wheat grown on various soils enriched with cadmium and zinc. W: W. J. Horst, M. K. Schenk, A. Bürkert, N. Claassen, H. Flessa, W. B. Frommer, H. Goldbach, H. -W. Olfs, V. Römheld, B. Sattelmacher, U. Schmidhalter, S. Schubert, N. v. Wirén, L. Wittenmayer (eds.), Plant Nutrition. Food security and sustainability of agro-ecosystems through basic and applied research. (s. 462?463). Developments in Plant and Soil Sciences, 92. New York?Boston?Dordrecht?London?Moscow: Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/0-306-47624-X_223 Kabata-Pendias, A., Pendias, H. (1999). Biochemia pierwiastków śladowych. Warszawa: Wyd. Nauk. PWN. Karczewska, A., Kabała, C. (2002). Pierwiastki śladowe w glebach Parku Narodowego Gór Stołowych. Szczeliniec, 6, 133?159. Kawecka, W., Rychlik, E., Rachtan-Janicka, J., Wrońska, A. (2013). Obecność kadmu i ołowiu w warzywach i zbożach pochodzących z uprawy konwencjonalnej i ekologicznej. J. Ecol. Health, 17, 1, 18?21. Komisja Europejska. (2011). Rozporządzenie Komisji (UE) nr 420/2011 z dnia 29 kwietnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. Komisja Europejska. (2014). Rozporządzenie Komisji (UE) nr 488/2014 z dnia 12 maja 2014 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów kadmu w środkach spożywczych. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. Kondej, D. (2007). Metale ciężkie ? korzyści zagrożenia dla zdrowia i środowiska. Bezp. Pr. Nauk. Prakt., 2, 25?27. Nedelescu, M., Bălălău, D., Baconi, D., Jula, M., Morar, D., Gligor, A., Bălălău, C. (2015). Preliminary assessment of heavy metals content of vegetables grown in industrial areas in Romania. Farmacia, 63, 2, 296?300. Notten, M. J., Oosthoek, A. J., Rozema, J., Aerts, R. (2005). Heavy metal concentrations in a soil-plant-snail food chain along a terrestrial soil pollution gradient. Environ. Pollut., 138, 1, 178?190. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2005.01.011 Sas-Golak, I., Sobieralski, K., Siwulski, M., Lisiecka, J. (2011). Skład, wartość odżywcza oraz właściwości zdrowotne grzybów pozyskiwanych ze stanowisk naturalnych. Kosmos, 360, 483?490. Seńczuk, W. (2005). Toksykologia współczesna. Warszawa: Wyd. PZWL. Spodniewska, A., Barski, D., Zasadowski, A. (2009). Zawartość kadmu i ołowiu w wybranych gatunkach grzybów pochodzących z województwa warmińsko-mazurskiego. Ochr. Śr. Zasobów Nat., 41, 135?141. Szarek, S., Koc, G. (2011). Uwarunkowania ekonomiczne produkcji pieczarek w Polsce. Zagad. Ekon. Rol., 3, 178?187. Szwalec, A., Mundała, P. (2012). Zawartość Cd, Pb, Zn i Cu w warzywach korzeniowych uprawianych w wybranych ogrodach działkowych Krakowa. Ochr. Śr. Zasobów Nat., 53, 31?40. Śmiechowska, M., Florek, A. (2011). Content of heavy metals in selected vegetables from conventional, organic and allotment cultivation. J. Res. and App. Agric. Eng., 56, 4, 152?156. Tońska, E., Łuczyńska, J., Paszczyk, B. (2015). Poziom wybranych metali ciężkich (ołów, kadm i rtęć) w marchwi ekologicznej w zależności od kraju pochodzenia. Bromatol. Chem. Toksykol., XLVIII, 2, 205?209. WHO. (2011a). Evaluation of certain food additives and contaminants. 73th report of the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. WHO technical report series, 960. WHO. (2011b). Safety evaluation of certain food additives and contaminants. Prepared by the seventy-third meeting of the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA).WHO food additives series, 64. pierwiastki śladowe, kadm, ołów, warzywa 10.17306/J.AFS.00237