Nauka Przyroda Technologie Wydawnictwo uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu 1897-7820

ORIGINAL_ARTICLE #6 pl 2011 5 2 Romualda Danków 1 Jan Pikul 1 Bagnicka E., Łukaszewicz M., 2000. Ocena krajowej bazy danych o użytkowości mlecznej i rozpłodowej kóz pod względem przydatności do pracy hodowlanej. Ann. Warsaw Agric. Univ. SGGW Anim. Sci. 37: 13-20. Barłowska L., Litwińczuk Z., Florek M., Kędzierska-Matysek M., 2007. Wydajność i skład mleka kóz 4 polskich ras różniących się genotypem αs1-kazeiny. Med. Wet. 63, 12: 1600- -1603. Borek-Wojciechowska R., 2002. Wartość odżywcza mleka koziego. Przegl. Mlecz. 10: 462-463. Bruhn J.C., 2002. Dairy goat milk composition. Agricultural Research Service, US Department of Agriculture. [http://www.goatworld.com/articles/goatmilk¬composition.shtml]. Danków R., 2007. Nowoczesne metody przetwarzania mleka koziego. Wiad. Zootech. 45, 1-2: 15-21. Danków R., Cais-Sokolińska D., Pikul J., Wójtowski J., 2003. Jakość cytologiczna mleka koziego. Med. Wet. 59, 1: 77-80. Danków R., Wójtowski J., Pikul J., Gut A., 2000. Jakość i przydatność mleka koziego do przetwórstwa. Ann. Warsaw Agric. Univ. SGGW Anim. Sci. 37: 59-73. Dmytrów I., Mituniewicz-Małek A., Balejko J., 2010. Assessment of selected physicochemical parameters of UHT sterilized goat’s milk. Electr. J. Pol. Agric. Univ. Food Sci. Technol. 13, 2, #09. [http://www.ejpau.media.pl/volume13/issue2/art-09.html]. Domagała J., Wszołek M., 2000. Wpływ sezonowych zmian w składzie mleka koziego na teksturę jogurtu. Żywn. Nauka Technol. Jakość 23, 2: 70-78. Domagała J., Wszołek M., 2008. Wpływ sposobu zagęszczania oraz rodzaju szczepionki na teksturę i podatność na synerezę jogurtu i biojogurtów z mleka koziego. Żywn. Nauka Technol. Jakość 61, 6: 118-126. Dyrektywa Rady 92/46/EWG z dnia 16 czerwca 1992 r. ustanawiająca przepisy zdrowotne dla produkcji i wprowadzania do obrotu surowego mleka, mleka poddanego obróbce termicznej i produktów na bazie mleka. 1992. Dz. U. L 268, Pol. Wyd. Spec. 13, rozdz. 3. Dyrektywa Rady 94/71/WE z dnia 13 grudnia 1994 r. zmieniająca dyrektywę 92/46/EWG ustanawiającą przepisy zdrowotne dla produkcji i wprowadzania do obrotu surowego mleka, mleka poddanego obróbce termicznej i produktów na bazie mleka. 1994. Dz. U. L 368, Pol. Wyd. Spec. 17, rozdz. 3. Furowicz A., Czernomysy-Furowicz D., 1994. Mleko kozie – właściwości chemiczne i biologiczne z uwzględnieniem żywienia człowieka. Przegl. Hod. 62, 12: 8-10. Giczewska M., Cichosz A., 2002. Charakterystyka i kierunki przetwórstwa mleka koziego. Ogólnopol. Inf. Mlecz. 63, 3: 24-28. Haenlein G.F.W., 2002. Lipids and proteins in milk, particularly goat milk. University of Delavare College of Agriculture and Natural Resources, Newark. [http://ag.udel.edu/exten-sion/information/goatmgt/gm-08.htm]. Jasińska M., Mituniewicz-Małek A., 2007. Technological usefulness of kefir cultures of the Canadian Rosell Institute Inc. Manufacture for kefir production from goat’s milk. Electr. J. Pol. Agric. Univ. Food Sci. Technol. 10, 4, #30. [http://www.ejpau.media.pl/volume10/issue4 /art-30.html]. Kostyra E., Kostyra H., Krawczuk S., Przybylska M., 1996 a. Repetytorium z mleka koziego – część IV. Przegl. Mlecz. 6: 140-142. Kostyra E., Kostyra H., Krawczuk S., Sendrowska I., 1996 b. Repetytorium z mleka koziego – część III. Przegl. Mlecz. 5: 107-108. Niżnikowski R., Strzelec E., Popielarczyk D., 2003. Stan pogłowia i znaczenie hodowlane kóz. Przegl. Hod. 71, 12: 23-26. Nowicki B., Chrzanowska J., Jamroz D., Pawlina E., 1999. Kozy. Chów, hodowla, użytkowanie. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa. Olechnowicz J., Jaśkowski J.M., 2004. Komórki somatyczne mleka koziego. Med. Wet. 60, 12: 1263-1266. Olechnowicz J., Jaśkowski J.M., Antosik P., 2007. Maszynowy dój małych przeżuwaczy. Med. Wet. 63, 2: 155-160. Pandya A.J., Ghodke K.M., 2007. Goat and sheep milk products other than cheeses and yoghurt. Small Rumin. Res. 68: 193-206. Park Y.W., Guo M., 2006. Goat milk products: types of products, manufacturing technology, chemical composition and marketing. W: Handbook of milk of non-bovine mammals. Red. Y.W. Park, G.F.W. Haenlein. Blackwell, Oxford: 59-106. Pełczyńska E., 1995. Mleko kóz. Med. Wet. 51, 2: 67-70. Pieczonka W., 1990. Zalety i wady mleka koziego. Przegl. Hod. 58, 2-3: 24-26. PN 91/A-86005. Mleko kozie pasteryzowane. 1991. PKN, Warszawa. Ryniewicz Z., Klewiec J., Krzyżewski J., Gałka E., 1997. Charakterystyka użytkowości mlecznej kóz. Przegl. Hod. 65, 8: 20-21. St-Gelais D., Ould Baba A., Turcot S., 2000. Composition of goat’s milk and processing suitability. Agriculture and Agri-Food Canada, Ottawa. [http://www.agr.gc.ca/crda/pubs/goat 2000-chevre200_e.htm]. Szczepaniak A., Libudzisz Z., 1996. Mleko kozie jako surowiec dla przetwórstwa mleczarskiego. Przem. Spoż. 50, 9: 28-39. Szczepaniak A., Libudzisz Z., 2000. Wartość dietetyczna mleka koziego. Przem. Spoż. 54, 11: 25-27. Szczepaniak A., Libudzisz Z., 2001. Przydatność technologiczna mleka koziego. Przem. Spoż. 55, 2: 35-36. Wszołek M., 2001. Przydatność technologiczna mleka koziego. Przegl. Mlecz. 3: 12-14. Wszołek M., 2005. Utilisation of goat’s milk. Wiad. Zootech. 43, 4: 35-40. ZDN-02/MT/A-1. Mleko kozie surowe do skupu. 2002. Zakładowy Dokument Normalizacyjny Mleczarni „Turek”. Maszynopis. Mleczarnia „Turek”, Turek. Ziarno M., Truszkowska K., 2005. Właściwości mleka koziego i jego przetworów. Przegl. Mlecz. 3: 4-8. Żbikowski Z., Żbikowska A., 2009, Charakterystyka pojemności buforowej mleka. Przegl. Mlecz. 1: 4-8. mleko kozie, sery, napoje fermentowane

ORIGINAL_ARTICLE #7 pl 2011 5 2 Romualda Danków 1 Jan Pikul 1 Baran J., Pieczonka W., 2009. Czynniki kształtujące jakość sensoryczną serów z mleka małych przeżuwaczy. Przegl. Mlecz. 10: 22-26. BN-66/8041-02. Mleko owcze. Ustanowiona przez Zarząd Centralnego Związku Spółdzielni Mleczarskich w 1966. 1995. W: Mleko i przetwory mleczarskie. Zbiór norm. Hoża, Warszawa: 23-25. BN-66/8046-02. Bundz owczy. Ustanowiona przez Wojewódzki Związek Spółdzielni Mleczarskich w Krośnie w 1966. 1995. W: Mleko i przetwory mleczarskie. Zbiór norm. Hoża, Warszawa: 154-156. Bonczar G., 1998. Badania nad jakością i przydatnością do przetwórstwa mleka owczego. Przegl. Mlecz. 11: 397-400. Bonczar G., 2001. Znaczenie mleka owczego w żywieniu człowieka. Przegl. Mlecz. 3: 125-128. Bonczar G., 2006. Jakość oszczypków z uwzględnieniem oceny mleka owczego i żętycy. Materiały szkoleniowe „Owca Plus”. Wyd. AR, Kraków. Bonczar G., Ciuryk S., Frajdenberg I., Pastuszka E., 1998. Ocena przydatności mleka różnych ras owiec do produkcji bundzu. Zesz. Nauk. AR Krak. 347, Technol. Żywn. 10: 5-14. Bonczar G., Ciuryk S., Wszołek M., Paciorek A., 1997. Przydatność mleka owczego do przerobu na serki kwasowo-podpuszczkowe. Zesz. Nauk. AR Krak. 334, Technol. Żywn. 9: 5-14. Bonczar G., Gorol Z., Matysik R., 1995 a. Zależność między czasem krzepnięcia mleka owczego pod wpływem podpuszczki a innymi jego właściwościami. Zesz. Nauk. AR Krak. 308, Technol. Żywn. 7: 5-13. Bonczar G., Paciorek A., 1999. Właściwości mleka owczego. Zesz. Nauk. AR Krak. 360, Technol. Żywn. 11: 37-48. Bonczar G., Reguła-Sardat A., Pustkowiak H., Żebrowska A., 2009. Wpływ substytucji mleka owczego mlekiem krowim na właściwości bundzu. Żywn. Nauka Technol. Jakość 66, 5: 96-106. Bonczar G., Wszołek M., 1997. Jakość i trwałość kefiru i jogurtu produkowanego z mleka owczego. Żywn. Nauka Technol. Jakość 10, 1: 61-68. Bonczar G., Wszołek M., 2002. Charakterystyka jogurtów z mleka owczego o normalizowanej zawartości tłuszczu. Żywn. Nauka Technol. Jakość 30, 1: 109-115. Bonczar G., Wszołek M., 2003. Regionalne produkty mleczarskie w kraju i na świecie. Żywność 36, Supl. 3: 93-102. Bonczar G., Wszołek M., Serafin M., Prażuch T., 1995 b. Wpływ jakości mleka owczego na wyprodukowany z niego jogurt. Zesz. Nauk. AR Krak. 308, Technol. Żywn. 7: 15-21. Bonczar G., Wszołek M., Zaród W., 2000. Wpływ rodzaju zakwasu i czasu dojrzewania na stopień hydrolizy białka w półtwardych podpuszczkowych serach owczych. Żywność 2: 79-90. Borys B., Mroczkowski S., Jarzynowska A., 2000. Charakterystyka składu mleka owiec z okresu żywienia letniego i zimowego. Zesz. Nauk. AR Wroc. 399, Konf. 30: 183-191. Borys B., Pisulewski P.M., 2001. Jakość oraz możliwości kształtowania prozdrowotnych właściwości spożywczych produktów owczarskich. Rocz. Nauk. Zootech. Supl. 11: 67-86. Ciuryk S., Molik E., Kaczor U., 2001. Wpływ czasu przechowywania mleka owczego na jego jakość mikrobiologiczną. Rocz. Nauk. Zootech. Supl. 11: 215-224. Danków R., Wójtowski J., 1997. Wpływ czasu przechowywania na zmiany cech fizykochemicznych serów solankowych typu feta z mleka owczego. W: Mleczne użytkowanie owiec na nizinach. Red. R. Niżnikowski. Zesz. Nauk. PTZ 34: 63-68. Danków R., Wójtowski J., Gut A., 2000. Wpływ kultur starterowych i czasu przechowywania na cechy jakościowe kefiru z mleka owczego. Zesz. Nauk. AR Wroc. 399, Konf. 30: 135-142. Danków R., Wójtowski J., Pikul J., 2001 a. Wpływ kultur starterowych na poziom związków aromatyzujących i wolnych kwasów tłuszczowych w jogurtach i biojogurtach z mleka owczego. Rocz. Nauk. Zootech. Supl. 11: 225-231. Danków R., Wójtowski J., Pikul J., 2001 b. Wpływ przechowywania serów podpuszczkowych z mleka owczego pełnego i zagęszczonego metodą ultrafiltracji na cechy fizykochemiczne. Rocz. Nauk. Zootech. Supl. 11: 233-239. Drożdż A., 1985. Wartość dietetyczna mleka owczego i jego produktów. Owczarstwo 12: 7-12. Dyrektywa Rady 92/46/EWG z dnia 16 czerwca 1992 r. ustanawiająca przepisy zdrowotne dla produkcji i wprowadzania do obrotu surowego mleka, mleka poddanego obróbce termicznej i produktów na bazie mleka. 1992. Dz. U. L 268, Pol. Wyd. Spec. 13, rozdz. 3. Dyrektywa Rady 94/71/WE z dnia 13 grudnia 1994 r. zmieniająca dyrektywę 92/46/EWG ustanawiającą przepisy zdrowotne dla produkcji i wprowadzania do obrotu surowego mleka, mleka poddanego obróbce termicznej i produktów na bazie mleka. 1994. Dz. U. L 368, Pol. Wyd. Spec. 17, rozdz. 3. Haenlein G.F.W., Wendorff W.L., 2006. Sheep milk. W: Handbook of milk of non-bovine mammals. Red. Y.W. Park, G.F.W. Haenlein. Blackwell, Oxford: 137-194. Kalinowska B., 1992. Mleczne użytkowanie kóz i owiec w krajach EWG. Biul. Reg. Zakł. Doradz. Roln. AR Krak. 298: 135-141. Kędzior W., 2005. Owcze produkty spożywcze. PWE, Warszawa. Kisza J., Domagała J., Wszołek M., Kołczak T., 1993. Yoghurts from Steep milk. Acta Acad. Agric. Tech. Olst. Technol. Aliment. 25: 75-87. Konieczny M., 2009. Wpływ fazy laktacji na skład chemiczny i parametry fizykochemiczne mleka polskiej owcy górskiej utrzymywanej w warunkach chowu ekologicznego. Rocz. Nauk Zootech. 36, 1: 25-30. Lujerdean A., Miresan V., Raducu C., Ladosi D., 2008. Seasonal variation of Tutrcana sheep milk chemical composition. Zooteh. Biotehnol. (Timisoara) 41, 2: 758-761. Mamok M., 2000. Sery owcze. Kuchnia Magaz. Smak. 7: 16-20. Milewski S., 2006. Walory prozdrowotne produktów owczych. Med. Wet. 62, 5: 516-519. Molik E., Murawski M., Bonczar G., Pustkowiak H., 2007. Skład chemiczny mleka polskich owiec górskich, owiec olkuskich i ich mieszańców. W: Zdrowie i środowisko jako czynniki warunkujące efektywność produkcji owczarskiej. Red. E. Wierzchoś. Wyd. AR, Kraków: 9-16. Musiał W., 2004. Oscypek jako produkt regionalny Karpat polskich. Rocz. Nauk. Zootech. 8: 96-100. Olechnowicz J., Jaśkowski J.M., 2005. Komórki somatyczne mleka owczego. Med. Wet. 61, 2: 136-141. Paciorek A., Bonczar G., 2001. Jakość oszczypków z uwzględnieniem oceny mleka owczego i żętycy. Żywn. Nauka Technol. Jakość 26, 1: 103-116. Paciorek A., Drożdż A., 1999. Właściwości serków podpuszczkowych z masy parzonej produkowanych z mleka owczego. W: Materiały z XXX Sesji Naukowej KTiChŻ „Nauka o żywności na progu XXI wieku”. PAN, Kraków: 245-247. Pakulski T., Osikowski M., 2000. Wpływ warunków utrzymania dojonych owiec na higieniczną ocenę jakości mleka. Rocz. Nauk. Zootech. Supl. 6: 274-278. Pakulski T., Pakulska E., 2006. Sery owcze z przydomowej przetwórni. IŻ ZZD Kołuda Wielka. Wiad. Zootech. 44, 2: 69-71. Pandya A.J., Ghodke K.M., 2007. Goat and sheep milk products other than cheeses and yoghurt. Small Rumin. Res. 68: 193-206. Patkowska-Sokoła B., Bodkowski R., Jędrzejczak J., 2000. Zawartość sprzężonych dienów kwasu linolowego (SKL) w mięsie i mleku różnych gatunków zwierząt. Zesz. Nauk. AR Wroc. 399, Konf. 30: 257-267. Pavic V., Natunac N., Mioc B., Ivankocic A., Havranek J.L., 2002. Influence of stage of lactation on the chemical composition and physical properties of Steep milk. Czech. J. Anim. Sci. 47: 80-84. Przybysz L., Albin M., 1997. Technologia i charakterystyka nowego rodzaju sera typu „Caciottina”. Przegl. Mlecz. 3: 84-85. Reguła A., 2005. Wpływ różnych kultur startowych na przemiany hydrolityczne w napojach fermentowanych z mleka owczego. Maszynopis. Katedra Przetwórstwa Produktów Zwierzęcych AR, Kraków. Sahan N., Say D., Kacar A., 2005. Changes in chemical and mineral contents of Awassi ewes’ milk during lactation. Turk. J. Vet. Anim. Sci. 29: 289-593. Trzaska H., 1993. Instrukcje technologiczne do produkcji artykułów mleczarskich. Hoża, Warszawa. Ważna E., 1998. Przetwory z mleka owczego. Por. Gosp. 5: 54. Wszołek M., Bonczar G., 2002. Właściwości oszczypków z mleka owczego, krowiego i mieszaniny mleka krowio-owczego. Przem. Spoż. 56, 9: 14-19. Wszołek M., Bonczar G., 2003. Jakość mikrobiologiczna oscypków z mleka owczego, owczo- -krowiego i krowiego. Żywność 36, Supl. 3: 103-117. Wszołek M., Kisza J., Kołczak T., Domagała J., 1993. Fromage type cheeses from sheep milk. Acta Acad. Agric. Tech. Olst. Technol. Aliment. 25: 61-74. ZN-84/CZSML/A-7. Bundz owczy wędzony. Ustanowiona przez Wojewódzki Związek Spółdzielni Mleczarskich w Krośnie w 1984. 1995. W: Mleko i przetwory mleczarskie. Zbiór norm. Hoża, Warszawa: 157-159. ZN-86/CZSML/A-21. Bryndza owcza. Ustanowiona przez Wojewódzki Związek Spółdzielni Mleczarskich w Krośnie w 1986. 1995. W: Mleko i przetwory mleczarskie. Zbiór norm. Hoża, Warszawa: 160-162. Żebrowska A., Bonczar G., Molik E., 2009. Właściwości prozdrowotne tłuszczu mlekowego. Wiad. Zootech. 47, 2: 19-23. mleko owcze, sery, napoje fermentowane

ORIGINAL_ARTICLE #8 en 2011 5 2 Agnieszka Piotrowska-Cyplik 1 Barbara Stachowiak 1 Paweł Cyplik 1 Agnieszka Wolna-Maruwka 1 Bacon C.W., Hinton D.M., 2007. Potential for control of seedling blight of wheat caused by Fusarium graminearum and related species using the bacterial endophyte Bacillus mojavensis. Biocontrol Sci. Technol. 17, 1: 81-94. Borecki Z., 1984. Fungicydy stosowane w ochronie roślin. PWN, Warszawa. Collins D.P., Jacobsen B.J., 2003. Optimizing a Bacillus subtilis isolate for biological control of sugar beet cercospora leaf spot. Biol. Control 26, 2: 153-161. Folkman W., Lisiecka B., Stachowiak B., Trojanowska K., Gulewicz K., 2003. Studies on fungistatic activity of Bacillus coagulans against Trichothecium roseum and characteristics of the bacterial metabolites. J. Plant Prot. Res. 43, 2: 121-132. Grebus M.E., Feldman K.A., Musselman C.A., Hoitink H.A.J., 1993. Production of biocontrol agent-fortified compost-amended potting mixes for predictable suppression. Phytopathology 83: 1406. Hoitink H.A.J., Inbar Y., Boehm M.J., 1991. Status of compost-amended potting mixes naturally suppressive to soilborne diseases of floricultural crops. Plant Dis. 75: 869-873. Hoitink H.A.J., Zhang W., Han D.Y., Dick W.A., 1997. Making compost to suppress plant disease. Biocycle 4: 40-42. Jayaraj J., Radhakrishnan N.V., Kannan R., Sakthivel K., Suganya D., Venkatesan S., Velazhahan R., 2005. Development of new formulations of Bacillus subtilis for management of tomato damping-off caused by Pythium aphanidermatum. Biocontrol Sci. Technol. 15, 1: 55-65. The Manual of biocontrol agents. Biopesticide manual. 2004. Ed. L.G. Copping. British Crop Protection Council, Alton, UK. Mari M., Guizzardi M., Pratella G.C., 1996. Biological control of gray mold in pears by antagonistic bacteria. Biol. Control 7: 30-37. Phae C.G., Sasaki M., Shoda M., Kubota H., 1990. Characteristics of Bacillus subtilis isolated from composts suppressing phytopathogenic microorganisms. Soil Sci. Nutr. 36, 4: 576-586. Podile A.R., Prakash A.P., 1996. Lysis and biological control of Aspergillus niger by Bacillus subtilis AF1. Can. J. Microbiol. 42: 533-538. Szczech M., Shoda M., 2006. The effect of mode of application of Bacillus subtilis RB14-C on its efficacy as a biocontrol agent against Rhizoctonia solani. J. Phytopathol 154: 370-377. Wulff E.G., Mguni C.M., Mansfeld-Giese K., Fels J., Lübeck M., Hockenhull J., 2002. Biochemical and molecular characterization of Bacillus amyloliquefaciens, B. subtilis and B. pumilus isolates with distinct antagonistic potential against Xanthomonas campestris pv. campestris. Plant Pathol. 51: 574-584. Bacillus globisporus, plant protection, biological activity, plant pathogens

ORIGINAL_ARTICLE #9 pl 2011 5 2 Barbara Sawicka 1 Piotr Barbaś 1 Maria Dąbek-Gad 1 Barbaś P., Sawicka B., 2009. Zachwaszczenie łanu ziemniaka w warunkach nawożenia dolistnego i stosowania biostymulatora wzrostu. Zesz. Probl. Post. Nauk Roln. 542: 67-77. Bleinholder H., Buhr L., Feller C., Hess M., Wicke H., Meier U., Van den Boom T., Lancashire P., Buhr D.L., Hack H., Klose R., Stauss R., Weber E., 2001. Compendium of growth stage identification keys for mono- and dicotyledonous plants. BBCH Monograph. Red. U. Meier. Federal Biological Research Centre for Agriculture and Forestry, Ciba-Geigy AG, Basel. Boligłowa E., 2003. Wpływ dolistnego dokarmiania ziemniaka na plon, jego strukturę, zdrowotność i trwałość przechowalniczą bulw. Acta Agrophys. 85: 99-106. Boligłowa E., Gleń K., 2000. Effect of intrafoliar fertilizers on in vitro growth of Fusarium culmorum and Fusarium solani. Chem. Inż. Ekol. 7, 10: 997-1002. Borówczak F., Rębarz K., Grześ S., 2007. Zachwaszczenie ziemniaków w zależności od deszczowania, technologii uprawy i nawożenia azotowego. Prog. Plant Prot. / Post. Ochr. Rośl. 47, 3: 56-59. Černý I., Pačuta V., Fecková J., Golian J., 2002. Effect of year and Atonik application on the selected sugar beet production and quality parameters. J. Cent. Eur. Agric. 3, 1: 15-21. Cwalina-Ambroziak B., Czajka W., Bogucka B., Trojak A., 2007. Dolistne nawożenie ziemniaka a zbiorowisko grzybów chorobotwórczych zasiedlających nadziemne części roślin. Prog. Plant Prot. / Post. Ochr. Rośl. 47, 2: 73-77. Czeczko R., Mikos-Bielak M., 1997. Effect of applying the Atonik-Japanese growth stimulator in vegetables cultivation. W: Cost 915-Copernicus CIPA-CT 940120, Workshop on Food Quality Modelling. Leuven, 04-06.07. Red. J. De Baerdemaeker. Katholieke Universiteit Leuven, Leuven: 39. Domaradzki K., Badowski M., Filipiak K., Franek M., Gołębiowska H., Kieloch R., Kucharski M., Rola H., Rola J., Sadowski J., Sekutowski T., Zawerbny T., 2001. Metodyka doświadczeń biologicznej oceny herbicydów, bioregulatorów i adiuwantów. Cz. 1. Doświadczenia polowe. Wyd. IUNG, Puławy. Gugała M., Zarzecka K., 2008. Wpływ uprawy roli i sposobów odchwaszczania na plony składników odżywczych i efektywność ekonomiczną uprawy ziemniaka. Cz. II. Ekonomiczny efekt różnej intensywności odchwaszczania ziemniaka. Acta Sci. Pol. Ser. Agric. 7, 2: 33-40. Haberland R., 2000. Brauchen Kartoffeln eine Mikronährstoffdüngung? Kartoffelbau 6: 260- -264. Jabłoński K., 2009. Produkcyjne i jakościowe efekty dolistnego nawożenia ziemniaków Sonatą Z i Alkalinem PK 10:20. Ann. Univ. Mariae Curie-Skłodowska 64, Sect. E 1: 59-67. Koupil S., 1999. Effect of growth regulator Atonik on some apple cultivars – effect on the shoots growth. Zahradnictvi 23, 4: 121-127. Kralovič J., 1980. Principy použivanija regulatorov rosta. Agrochemia 20, 11: 322-324. Kubiak J., 2007. Technika nawożenia dolistnego i ochrona upraw kontenerowych roślin ozdobnych z mikoryzą. Inż. Roln. 91, 3: 117-122. Michałojć Z., Szewczuk C., 2003. Teoretyczne aspekty dolistnego dokarmiania roślin. Acta Agrophys. 85: 9-17. Panajotov N.D., 1997. Sweet pepper response to the application of the plant growth regulator Atonic. ISHS Acta Hortic. 462: 197-202. [http://www.actahort.org/books/462/462_27.htm]. Parylak D., Zawieja J., Jędruszczak M., Stupnicka-Rodzynkiewicz E., Dąbkowska T., Snarska K., 2006. Wykorzystanie zasiewów mieszanych, właściwości odmian lub zjawiska allelopatii w ograniczaniu zachwaszczenia. Prog. Plant Prot. / Post. Ochr. Rośl. 46, 1: 33-44. Sawicka B., 2003 a. Przyrodnicze i gospodarcze aspekty dolistnego stosowania preparatów Insol 7 i Atonik w uprawie ziemniaka. Acta Agrophys. 85: 145-156. Sawicka B., 2003 b. Wpływ łącznego stosowania agrochemikaliów na tempo szerzenia się Phytophthora infestans na roślinach ziemniaka. Acta Agrophys. 85: 157-168. Sawicka B., Mikos-Bielak M., 2008. Modification of potato tuber chemical composition by applications of the Asahi SL biostimulator. W: Biostimulators in modern agriculture – Solanaceous crops. Red. Z.T. Dąbrowski. Arysta Life Science, Warszawa: 68-76. Stutte C.A., Clark T.H., 1990. Radiolabel studies of Atonic in cotton HPLC. Department of Agronomy, University of Arkansas, Fayetteville: 171-174. Vavrina C., 1997. Atonic plant growth stimulator. Effect on tomato under seepage irrigation in SW Florida. Veg. Hortic. Southwest Fla. Res. Educ. Cent. Stat. Rep. 97, 4. Warchołowa M., 1998. Fizjologiczne podstawy dolistnego dokarmiania roślin. W: Materiały Seminarium Naukowego „Dolistne dokarmianie roślin w świetle badań i doświadczeń praktyki rolniczej”. Wyd. IUNG, Puławy: 5-23. Wójcik P., 1998. Pobieranie składników mineralnych przez nadziemne części roślin z nawożenia pozakorzeniowego. Post. Nauk Roln. 1: 49-64. Zarzecka K., 2000. Zależność plonowania ziemniaka od zachwaszczenia. Fragm. Agron. 66, 2: 121-134. ziemniak, technologie uprawy, odmiany, bioregulatory, nawozy dolistne, zachwaszczenie

ORIGINAL_ARTICLE #10 pl 2011 5 2 Hubert Waligóra 1 Anna Weber 1 Witold Skrzypczak 1 Alicja Szabelska 1 Bereś P.K., 2007. Ochrona przed szkodnikami. Kukurydza. Nowe możliwości. Poradnik dla producentów. Cz. 4. Agro Serwis, Warszawa. Bereś P.K., Pruszyński G., 2008. Ochrona kukurydzy przed szkodnikami w produkcji integrowanej. Acta Sci. Pol. Agric. 7, 4: 19-32. Lisowicz F., 1992. Szkodliwość ploniarki zbożówki (Oscinella frit L.) dla wybranych mieszańców kukurydzy (Zea mays L.). Pr. Nauk. Inst. Ochr. Rośl. 34, 1/2: 106-110. Sulewska H., Dubas A., Michalski T., 1994. Ocena wrażliwości odmian kukurydzy na ploniarkę zbożówkę (Oscinella frit L.). Mater. 34. Ses. Nauk. Inst. Ochr. Rośl. cz. 1: 202-207. Waligóra H., 2007. Kukurydza cukrowa – aktualne problemy produkcji. Wieś Jutra 3: 6-8. Waligóra H., Skrzypczak W., Szulc P., 2008. Podatność odmian kukurydzy cukrowej na ploniarkę zbożówkę (Oscinella frit L.) i omacnicę prosowiankę (Ostrinia nubilalis Hbn.). Prog. Plant. Prot. / Post. Ochr. Rośl. 48, 1: 150-154. Waligóra H., Sulewska H., 1996. Podatność odmian kukurydzy cukrowej na porażenie przez ploniarkę (Oscinella frit L.). Rocz. AR Pozn. 285, Roln. 48: 117-122. kukurydza, szkodnik, temperatura powietrza, opady atmosferyczne, współczynnik hydrotermiczny K Sielianinowa

ORIGINAL_ARTICLE #11 pl 2011 5 2 Jarosław Korus 1 Adamo M., Capitani D., Mannina L., Cristinzio M., Ragni P., Tata A., Coppola R., 2004. Truffles decontamination treatment by ionizing radiation. Radiat. Phys. Chem. 71: 165-168. Ahn H.J., Kim J.H., Jo C., Kim M.-J., Byun M.W., 2004. Comparison of irradiated phytic acid and other antioxidants for antioxidant activity. Food Chem. 88: 173-178. Ahn H.J., Kim J.H., Kim J.K., Kim D.H., Yook H.S., Byun M.W., 2005. Combined effects of irradiation and modified atmosphere packaging on minimally processed Chinese cabbage (Brassica rapa L.). Food Chem. 89: 589-597. Al-Kaisey M.T., Alwan A.-K.H., Mohammad M.H., Saeed A.H., 2003. Effect of gamma irradiation on antinutritional factors in broad bean. Radiat. Phys. Chem. 67: 493-496. Dogbevi M.K., Vachon C., Lacroix M., 2000. Effect of gamma irradiation on the microbiological quality and on the functional properties of proteins in dry red kidney beans (Phaseolus vulgaris). Radiat. Phys. Chem. 57: 265-268. Drużyńska B., Klepacka M., 2005. Charakterystyka preparatów polifenoli otrzymanych z okrywy nasiennej fasoli czerwonej, brązowej i białej i ich właściwości przeciwutleniające. Acta Sci. Pol. Technol. Aliment. 4, 2: 119-128. Farkas J., 2006. Irradiation for better foods. Trends Food Sci. Technol. 17: 148-152. Harrison K., Were L.M., 2007. Effect of gamma irradiation on total phenolic content yield and antioxidant capacity of Almond skin extracts. Food Chem. 102: 932-937. Heimler D., Vignolini P., Dini M.G., Romani A., 2005. Rapid tests to assess the antioxidant activity of Phaseolus vulgaris L. dry beans. J. Agric. Food Chem. 53: 3053-3056. Kim J.H., Shin M.-H., Hwang Y.-J., Srinivasan P., Kim J.K., Park H.J., Byun M.W., Lee J.W., 2009. Role of gamma irradiation on the natural antioxidants in cumin seeds. Radiat. Phys. Chem. 78: 153-157. Máñez G., Alegría A., Farré R., Frígola R., 2002. Effect of traditional, microwave and industrial cooking on inositol phosphate content in beans, chickpeas and lentils. Int. J. Food Sci. Nutr. 53: 503-508. Molenda J., 2007. Wybrane niekonwencjonalne metody utrwalania żywności. Med. Wet. 63, 9: 1016-1020. Moussaid M., Caillet S., Nketsia-Tabiri J., Boubekri S., Lacroix M., 2004. Phenolic compounds and the colour of oranges subjected to a combination treatment of waxing and irradiation. J. Sci. Food Agric. 84: 1625-1631. Oomah B.D., Cardador-Martinez A., Loarca-Piña G., 2005. Phenolics and antioxidative activities in common beans (Phaseolus vulgaris L.). J. Sci. Food Agric. 85: 935-942. Scalbert A., Johnson I.T., Salmarsh M., 2005. Polyphenols: antioxidants and beyond. Am. J. Clin. Nutr. 81 (suppl.): 215S-217S. Štajner D., Popović B.M., Taški K., 2009. Effects of γ-irradiation on antioxidant activity in soybean seeds. Cent. Eur. J. Biol. 4, 3: 381-386. Villavicencio A.L.C.H., Mancini-Filho J., Delincée H., Bognár A., 2000 a. Effect of gamma irradiation on the thiamine, riboflavin and vitamin B6 content in two varieties of Brazilian beans. Radiat. Phys. Chem. 57: 299-303. Villavicencio A.L.C.H., Mancini-Filho J., Delincée H., Greiner R., 2000 b. Effect of irradiation on anti-nutrients (total phenolics, tannins and phytate) in Brazilian beans. Radiat. Phys. Chem. 57: 289-293. Xuetong F., 2005. Antioxidant capacity of fresh-cut vegetables exposed to ionizing radiation. J. Sci. Food Agric. 85: 995-1000. fasola, napromienianie, polifenole, aktywność antyrodnikowa

ORIGINAL_ARTICLE #12 pl 2011 5 2 Anna Sip 1 Michał Więckowicz 1 Justyna Jarka 1 Agnieszka Olejnik-Schmidt 1 Włodzimierz Grajek 1 Bayer S., Kunert A., Ballschmitter M., Greiner-Stoeffele T., 2010. Indication for a new lipolytic enzyme family: isolation and characterization of two esterases from a metagenomic library. J. Mol. Microbiol. Biotechnol. 18: 181-187. Belgacem B.Z., Ferchichi M., Prévost H., Dousset X., Manai M., 2008. Screening for anti-listerial bacteriocin-producing lactic acid bacteria from “Gueddid” – a traditionally Tunisian fermented meat. Meat Sci. 78: 513-521. Brugere J.F., Mihajlovski A., Missaoui M., Peyret P., 2009. Tools for stools: the challenge of assessing human intestinal microbiota using molecular diagnostics. Expert Rev. Mol. Diagn. 9: 353-365. Chen H., Hoover D.G., 2003. Bacteriocins and their food applications. Comp. Rev. Food Sci. Food Saf. 2: 82-100. Cleveland J., Montville T.J., Nes I.F., Chkindas M.L., 2001. Bacteriocins: safe, natural antimicrobials for food preservation. Int. J. Food Microbiol. 71: 1-20. Deja-Sikora E., Sikora M., Golebiewski M., Tretyn A., 2007. Metagenomic libraries as sources of genes useful for biotechnology. Biotechnology 4: 125-139. Drider D., Fimland G., Hechard Y., McMullen L.M., Prevost H., 2006. The continuing story of class IIa bacteriocins. Microbiol. Mol. Biol. Rev. 24: 85-106. Eijsink V.G.H., Axelsson L., Diep D.B., Havarstein L.S., Holo H., Nes I.F., 2002. Production of class II bacteriocins by lactic acid bacteria: an example of biological warfare and communication. Antonie Leeuwenhoek J. Microbiol. 81: 639-654. Ennahar S., Sonomoto K., Ishizaki A., 1999. Class IIa bacteriocins from lactic acid bacteria: antibacterial activity and food preservation. J. Biosci. Bioeng. 87: 705-716. Fimland G., Johnsen L., Dalhus B., Nissen-Meyer J., 2005. Pediocin-like antimicrobial peptides (class IIa bacteriocins) and their immunity proteins: biosynthesis, structure, and mode of action. J. Pept. Sci. 11: 688-698. Galvez A., Abriouel H., Lopez R.L., Omar N.B., 2007. Bacteriocin-based strategies for food biopreservation. Int. J. Food Microbiol. 12: 51-70. Ghrairi T., Manai M., Berjeaud J.M., Frère J., 2004. Antilisterial activity of lactic acid bacteria isolated from rigouta, a traditional Tunisian cheese. J. Appl. Microbiol. 94: 621-628. Giraffa G., Neviani E., 2001. DNA-based, culture-independent strategies for evaluating microbial communities in food-associated ecosystems. Int. J. Food Microbiol. 67: 19-34. Grajek W., Sip A., 2004. Biologiczne utrwalanie żywności z wykorzystaniem bakterii mlekowych i ich metabolitów. W: Bakterie fermentacji mlekowej – klasyfikacja, metabolizm, genetyka, wykorzystanie. Red. Z. Libudzisz. Wyd. PŁ, Łódź: 175-226. Gulahmadov S.G., Batdorj B., Dalgalarrondo M., Chobert J.-M., Kuliev A.A., Haertle T., 2006. Characterization of bacteriocin-like inhibitory substances (BLIS) from lactic acid bacteria isolated from traditional Azerbaijani cheese. Eur. Food Res. Technol. 224: 229-235. Hoover D.G., Harlander S.K., 1993. Screening methods for detecting bacteriocin activity. W: Bacteriocins of lactic acid bacteria. Red. D.G. Hoover, L.R. Steenson. Academic Press, San Diego: 23-39. Ke D., Picard F.J., Martineau F., Menard Ch., Roy P.H., Ouellette M., Bergeron M.G., 1999. Development of a PCR assay for rapid detection of enterococci. J. Clin. Microbiol. 37: 3497-3503. Klijn N., Weerkamp A.H., De Vos W.M., 1995. Detection and characterization of lactose-utilizing Lactococcus spp. in natural ecosystems. Appl. Environ. Microbiol. 61: 788-792. Moura P., Simões F., Girio F., Laureiro-Dias M.C., 2007. PCR monitoring of Lactobacillus and Bifidobacterium dynamics in fermentations by piglet intestinal microbiota. J. Basic Microbiol. 47: 148-157. Nissen H., Holck A., Dainty R.H., 1994. Identification of Carnobacterium spp. and Leuconostoc spp. in meat by genus-specific 16S rRNA probes. Lett. Appl. Microbiol. 19: 165-168. Ohmomo S., Nitisinprasart S., Hiranpradit S., 2003. How to screen favorable lactic acid bacteria strain, from the case of bacteriocin producing strain and silage fermentation starter strain. W: The world of indigenous fermented foods for technology development and food safety. Kasetsart University, Bangkok, August, 2003. Proceeding CD-ROM. Kasetsart University, Bangkok: I-6. [CD-ROM]. O’sullivan R., Ross R.P., Hill C., 2002. Potential of bacteriocin-producing lactic acid bacteria for improvements in food safety and quality. Biochimie (Paris) 84: 593-604. Pfannebecker J., Fröhlich J., 2008. Use of a species-specific multiplex PCR for the identification of pediococci. Int. J. Food Microbiol. 128: 288-296. Schillinger U., Boehringer B., Walbaum S., Caroline L., Gonfa A., Huch M., 2008. A genus-specific PCR method for differentiation between Leuconostoc and Weissella and its application in identification of heterofermentative lactic acid bacteria from coffee fermentation. FEMS Microbiol. Lett. 286: 222-226. Sip A., Grajek W., 2004. Zastosowanie bakteriocyn i bakteriocynogennych bakterii fermentacji mlekowej w przemyśle spożywczym. W: Bakterie fermentacji mlekowej – klasyfikacja, metabolizm, genetyka, wykorzystanie. Red. Z. Libudzisz. Wyd. PŁ, Łódź: 121-174. Sip A., Więckowicz M., Krasowska M., 2009. Charakterystyka listeriobójczych bakteriocyn klasy IIa bakterii fermentacji mlekowej. Biotechnologia 3: 111-128. Streit W.R., Schmitz R.A., 2004. Metagenomics – the key to the uncultured microbes. Curr. Opin. Microbiol. 7: 492-498. Todorov S.D., Dicks L.M.T., 2006. Screening for bacteriocin-producing lactic acid bacteria from boza, a traditional cereal beverage from Bulgaria. Comparison of the bacteriocins. Process Biochem. 41: 11-19. Topisirovic L., Kojic M., Fira D., Golic N., Strahinic I., Lozo J., 2006. Potential of lactic acid bacteria isolated from specific natural niches in food production and preservation. Int. J. Food Microbiol. 112: 230-235. Więckowicz M., Schmidt M., Grajek W., w rejestracji. Sposób i zestaw do detekcji genów kodujących listeriobójcze bakteriocyny klasy IIa. Zgłoszenie patentowe WIPO ST/10C P- -390490, 2010. Maszynopis. Państwowy Urząd Patentowy, Warszawa. Wołoszek M., Bonczar G., 2003. Jakość mikrobiologiczna oscypków z mleka owczego, owczo- -krowiego i krowiego. Żywność 3 (suppl.): 103-116. osypek, bakterie fermentacji mlekowej, bakteriocyny klasy IIa, analiza metagenomowa

ORIGINAL_ARTICLE #13 pl 2011 5 2 Katarzyna Panasiewicz 1 Wiesław Koziara 1 Hanna Sulewska 1 Borówczak F., Grześ S., Koziara W., 1999. Efekty różnych systemów uprawy pszenicy ozimej w zależności od deszczowania. Pam. Puław. 118: 27-34. Borówczak F., Koziara W., Grześ S., 1998. Produkcyjne i ekonomiczne efekty różnej intensywności uprawy jęczmienia jarego. Pam. Puław. 112: 19-25. Delogu G., Cattivelli L., Pecchioni N., DeFalcis D., Maggiore T., Stanca A.M., 1998. Uptake and agronomic efficiency of nitrogen in winter barley and winter wheat. Eur. J. Agron. 9: 11-20. Fotyma E., 1997. Efektywność nawożenia azotem podstawowych roślin uprawy polowej. Fragm. Agron. 53, 1: 46-66. Gonzalez Ponce R., Salas M.L., 1993. Nitrogen use efficiency by winter barley under different climatic conditions. J. Plant Nutr. Soil Sci. 16, 7: 1249-1261. Grzebisz W., 1988. Środowiskowe i fizjologiczne uwarunkowania produktywności pszenicy ozimej uprawianej w zmianowaniach ze wzrastającym udziałem zbóż. Rocz. AR Pozn. Rozpr. Nauk. 182. Koziara W., Panasiewicz K., Grześ S., 2006 a. Produktywność wody przy uprawie pszenżyta jarego w zróżnicowanych warunkach agrotechnicznych. Rocz. AR Pozn. 380, Roln. 66: 271- -277. Koziara W., Panasiewicz K., Sulewska H., 2006 b. Efekty nawożenia azotem jęczmienia jarego w warunkach pól niedeszczowanych i deszczowanych. Pam. Puław. 142: 215-225. Koziara W., Sulewska H., Panasiewicz K., 2007. Efektywność nawożenia azotem pszenicy ozimej w zależności od sposobu uprawy roli. Fragm. Agron. 95, 3: 238-244. Maciejewski T., 1986. Wpływ deszczowania i gęstości siewu na plonowanie trzech odmian jęczmienia jarego. Rocz. AR Pozn. 171, Roln. 32: 27-39. Majkowski K., Szempliński W., Budzyński W., Wróbel E., Dubis B., 1993. Uprawa jęczmienia jarego i owsa w siewie czystym i mieszanym. Rocz. AR Pozn. 243, Roln. 41: 73-84. Małecka I., 2003. Studia nad plonowaniem pszenicy ozimej w zależności od warunków pogodowych i niektórych czynników agrotechnicznych. Rocz. AR Pozn. Rozpr. Nauk. 335. Mocek A., Drzymała S., Maszner P., 1997. Geneza, analiza i klasyfikacja gleb. Wyd. AR, Poznań. Panasiewicz K., Koziara W., 2004. Wpływ deszczowania, nawożenia azotem oraz stymulatora Bion 50 WG na skład chemiczny i plon energii jęczmienia jarego. Rocz. AR Pozn. 361, Roln. 63: 45-55. Rachoń L., 1999. Porównanie plonowania i jakości jarej pszenicy twardej (Triticum durum Desf.) oraz pszenicy zwyczajnej (Triticum aestivum ssp.vulgare) przy opóźnionym terminie siewu. W: Materiały Konferencji: Środowiskowe i agrotechniczne uwarunkowania jakości płodów rolnych. Fundacja „Rozwój SGGW”, Warszawa: 60-65. Rachoń L., Szumiło G., 2002. Plonowanie i jakość niektórych polskich i zagranicznych odmian i linii pszenicy twardej (Triticum durum Desf.). Pam. Puław. 130: 619-624. Rachoń L., Szumiło G., 2006. Plonowanie a opłacalność uprawy pszenicy twardej (Triticum durum Desf.). Pam. Puław. 142: 403-409. Rachoń L., Szwed-Urbaś K., Segit Z., 2002 b. Plonowanie nowych linii pszenicy twardej (Triticum durum Desf.) w zależności od poziomu nawożenia azotem i ochrony roślin. Ann. Univ. Mariae Curie-Sklodowska Sect. E 57: 71-76. Rahimizadeh M., Kashani A., Zare-Feizabadi A., Koocheki A., Nassiri-Mahallati M., 2010. Nitrogen use efficiency of wheat as affected by preceding crop, application rate of nitrogen and crop residues. Am. J. Crop. Sci. 4, 5: 363-368. Rakowski D., 2003. Wpływ deszczowania i nawożenia na plonowanie wybranych odmian pszenicy jarej i pszenżyta jarego uprawianych na glebie lekkiej. I. Plony ziarna. Acta Sci. Pol. Ser. Agric. 2, 2: 18-31. Szafrański W., 1995. Wpływ poziomu i sposobu nawożenia azotowego na plonowanie wybranych odmian jęczmienia jarego i owsa w zróżnicowanych warunkach siedliskowych Pogórza. Cz. I. Współczynnik zbioru i wysokość plonu ziarna. Zesz. Nauk. AR Krak. 300, Roln. 32: 99-109. Wróbel E., Budzyński W., 1994. Porównanie różnych technologii uprawy pszenżyta jarego. Zesz. Nauk. AR Szczec. 162, Roln. 48: 293-298. twarda pszenica jara, deszczowanie, nawożenie azotem, efektywność agronomiczna

ORIGINAL_ARTICLE #14 pl 2011 5 2 Jerzy Kupiec 1 Barszczewski J., 2004. Wykorzystanie bilansów fosforu w doskonaleniu procesu produkcji w gospodarstwie. Woda Środ. Obsz. Wiej. 4, 2a, 11: 503-510. Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej. 2000. [http://www. wbios.us.edu.pl/przepisy_scieki/dokumenty/ramowa_dyrektywa_wodna.pdf]. Dyrektywa Rady (91/676/EWG) z dnia 12 grudnia 1991 roku dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego. 1991. Off. J. L 375: 0001-0008. Gourley C.J.P., Powell J.M., Dougherty W.J., Weaver D.M., 2007. Nutrient budgeting as an approach to improving nutrient management on Australia dairy farms. Aust. J. Exp. Agric. 47: 1064-1074. Kaczyńska E., Benedycka Z., Benedycki S., 2004. Bilans fosforu i potasu na gruntach ornych i użytkach zielonych w gospodarstwach mlecznych. Łąk. Pol. 7: 129-140. Kupiec J., 2007. Ocena obciążenia agroekosystemów na podstawie bilansu składników biogennych „u wrót” w wybranych gospodarstwach Wielkopolski. Fragm. Agron. 3: 275-282. Kupiec J., 2008. Ocena bilansu składników biogennych (NPK) jako podstawy monitoringu produkcji rolnej w aspekcie ochrony środowiska. Maszynopis. Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska UP, Poznań. Marcinkowski T., 2002. Identyfikacja strat azotu w towarowych gospodarstwach rolnych Żuław Wiślanych. Wyd. IMUZ, Falenty. Nagrabska J., Pastuszczak K., 2009. Problemy związane z wdrażaniem programów działań na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych (OSN) w Wielkopolsce. Woda Środ. Obsz. Wiej. 9, 1, 25: 49-60. Oenema O., 2007. Ocena wyznaczonych w Polsce stref wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu. Kontrakt 2006/441164/MAR/B1 Wdrażanie Dyrektywy Azotanowej (91/676/ /EWG). Zadanie 3. Alterra, Nauki Przyrodnicze, Uniwersytet i Ośrodek Badawczy Wageningen, Wageningen. Raport o stanie środowiska w Wielkopolsce w roku 2008. 2009. WIOŚ, Poznań. Rocznik statystyczny rolnictwa i obszarów wiejskich. 2005. GUS, Warszawa. Rotowska A., 2003. Wzorcowy program działań dla obszarów szczególnie narażonych na azotany pochodzenia rolniczego z uwzględnieniem specyfiki regionów Polski i występujących problemów rolnośrodowiskowych. Ministerstwo Środowiska Warszawa. [http://www.mos.gov.pl]. Zbierska J., Kupiec J., 2005. Bilans fosforu w gospodarstwach rolnych na obszarze zlewni rzeki Samicy Stęszewskiej. Rocz. AR Pozn. 365, Melior. Inż. Środ. 26: 545-552. azot, bilans biogenów, zanieczyszczenia obszarowe, obszary szczególnie narażone (OSN)