Nauka Przyroda Technologie Wydawnictwo uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu 1897-7820

ORIGINAL_ARTICLE #43 pl 2010 4 4 Anita Schroeter-Zakrzewska 1 Tomasz Kleiber 1 Ahmad I., Ziaf K., Qasim M., Taiq M., 2007. Comparative evaluation of different pinching approaches on vegetative and reproductive growth of carnation (Dianthus caryophyllus). Pak. J. Agric. Sci. 44, 4: 563-570. Berry P.M., Spink J.H., 2009. Understanding the effect of a triazole with anti-gibberellin activity on the growth and yield of oilseed rape (Brassica napus). J. Agric. Sci. 147: 273-285. Korting F., 2004. Keine Standardrezepte für den Hemmstoffeinsatz bei B&B. Zierpflanzenbau 1: 36-38. Pobudkiewicz A., Nowak J., 1999. Wpływ regulatorów wzrostu na wzrost i kwitnienie Pelargonium × hortorum L.H. Bailey. Acta Agrobot. 1-2: 127-137. Schroeter-Zakrzewska A., Janowska B., 2008. Effect of retardants on the quality of Diascia barberae L. grown in the greenhouse. Zesz. Probl. Post. Nauk Roln. 525: 383-388. Ueber E., 2004. Erfahrungen mit Caramba bei Beet- und Balkonpflanzen. Zierpflanzenbau 2: 42-43. Ueber E., 2005. Reaktion auf Hemmstoffe kann sehr unterschiedlich sein. Zierpflanzenbau 2: 40-42. Whipker B.E., Dasoju S.K., 2000. Vegetatively propagated geraniums respond similarly to drench applications of paclobutrazol or uniconazole. Hort Technol. 10, 1: 151-153. Zawadzińska A., 2000. Wpływ retardantów wzrostu Cycocel 460 SL i Topflor 015 SL na wzrost i kwitnienie pelargonii rabatowej (Pelargonium × hortorum) rozmnażanej z nasion. Rocz. AR Pozn. 318, Ogrodn. 29: 145-146. Zawadzińska A., Dobrowolska A., Janicka D., 2006. Wpływ fluoropirimidolu na cechy morfologiczne, kwitnienie i wartość dekoracyjną pelargonii rabatowej Pelargonium hortorum ‘Omega’. Acta Agrobot. 59: 431-438. Pelargonium hortorum, chloromekwat, metkonazol, retardanty wzrostu

ORIGINAL_ARTICLE #44 pl 2010 4 4 Tomasz Kleiber 1 Anita Schroeter-Zakrzewska 1 Akman Z., 2009. Effect of plant growth regulators on nutrient content of young wheat and barley plants under saline conditions. J. Anim. Vet. Adv. 8, 10: 2018-2021. Atkinson D., 1986. Effects of some plant growth regulators on water use and the uptake of mineral nutrients by tree crops. Acta Hortic. 179: 395-404. Atkinson D., Crisp C.M., 1983. Effect of some plant growth regulators and herbicides on root system morphology and activity. Acta Hortic. 136: 2128. Breś W., Golcz A., Komosa A., Kozik E., Tyksiński W., 2009. Żywienie roślin ogrodniczych. Część I. Diagnostyka potrzeb nawozowych. Wyd. AR, Poznań. Cultivation guide Anthurium. 1998. Anthura, Bleiswijk. Digat B., Lemaire F., 1993. Nitrogen form and susceptibility of Pelargonium × hortorum to xanthomonas. Acta Hortic. 342: 25-35. Kamińska W., Kardasz T., Strahl A., Bałucka T., Walczak K., Filipek P., 1972. Metody analiz w stacjach chemiczno-rolniczych. Część II. Analiza roślin. IUNG, Puławy. Kleiber T., Komosa A., Krzyszkowska J., Moliński K., 2009. Seasonal changes in the nutritional status and yielding of Anthurium cultorum Birdsey. Part I. Macroelements. Folia Hortic. 21, 1: 81-93. Komosa A., Kleiber T., 2003. Zawartość składników pokarmowych w anturium uprawianym w podłożach inertnych. Cz. I. Makroelementy. Rocz. AR, Pozn. 348, Ogrodn. 36: 45-54. Kreij C. de, Sonneveld C., Warmenhoven M.G., Straver N., 1990. Normen voor gehalten aan voedingselementen van groenten en bloemen onder glas. Ser. Voedingsplossingen glastuinbouv 15, 23. Kuchenbuch R., Jung J., 1988. Changes in root-shoot ratio and ion uptake of maize (Zea mays L.) from soil as influenced by a plant growth regulator. Plant Soil 109: 151-157. Lemaire F., Dartigues A., 1983. Influence of CaCO3 added to the substrate on the nitrogen nutrition of Pelargonium hortorum mother plants. Acta Hortic. 150: 203-217. Rieger M., 1990. Paclobutrazol, root growth, hydraulic conductivity, and nutrient uptake of ‘Nemaguard’ peach. HortScience 25, 1: 95-98. Schroeter-Zakrzewska A., Kleiber T., 2010. Chloromekwat i metkonazol w uprawie pelargonii rabatowej (Pelargonium hortorum L.H. Bailey) ‘Aida’. Część I. Wzrost i kwitnienie roślin. Nauka Przyr. Technol. 4, 4, #43. Val J., Pequerul A., Monge E., Blanco A., 1997. Reduced nutrient uptake in peach trees treated with paclobutrazol. Acta Hortic. 463: 163-168. Wierzbowska J., Bowszys T., 2008. Influence of growth regulators and phosphorus fertilization rates on nitrogen balance in spring wheat. J. Elementol. 13, 3: 423-432. Pelargonium hortorum, chloromekwat, metkonazol, regulatory wzrostu, zawartość makroskładników w liściach

ORIGINAL_ARTICLE #45 pl 2010 4 4 Tomasz Kleiber 1 Anita Schroeter-Zakrzewska 1 Akman Z., 2009. Effect of plant growth regulators on nutrient content of young wheat and barley plants under saline conditions. J. Anim. Vet. Adv. 8, 10: 2018-2021. Atkinson D., 1986. Effects of some plant growth regulators on water use and the uptake of mineral nutrients by tree crops. Acta Hortic. 179: 395-404. Atkinson D., Crisp C.M., 1983. Effect of some plant growth regulators and herbicides on root system morphology and activity. Acta Hortic. 136: 2128. Breś W., Golcz A., Komosa A., Kozik E., Tyksiński W., 2009. Żywienie roślin ogrodniczych. Część I. Diagnostyka potrzeb nawozowych. Wyd. AR, Poznań. Breś W., Jerzy M., 2005. Effect of the planting date on micronutritional status of pot chrysanthemums from the Time Group in all-year round culture. Acta Sci. Pol. Hort. Cultus 4, 1: 39-46. Digat B., Lemaire F., 1993. Nitrogen form and susceptibility of Pelargonium × hortorum to xanthomonas. Acta Hortic. 342: 25-35. Dufour L., Guérin V., 2005. Nutrient solution effects on the development and yield of Anthurium andreanum Lind. in tropical soilless conditions. Sci. Hortic. 105: 269-282. Jerzy M., Schroeter A., 2004. Dynamika wzrostu i kwitnienia aksamitki rozpierzchłej (Tagetes patula L.) uprawianej z rozsady poddanej działaniu retardantów stosowanych dolistnie i doglebowo. Acta Sci. Pol. Hort. Cultus 3, 1: 11-23. Kamińska W., Kardasz T., Strahl A., Bałucka T., Walczak K., Filipek P., 1972. Metody analiz w stacjach chemiczno-rolniczych. Część II. Analiza roślin. IUNG, Puławy. Kleiber T., Schroeter-Zakrzewska A., 2010. Chloromekwat i metkonazol w uprawie pelargonii rabatowej (Pelargonium hortorum L.H. Bailey) ‘Aida’. Część II. Stan odżywienia roślin makroelementami. Nauka Przyr. Technol. 4, 4, #44. Kozak D., 2006. The effect of growth retardants applied in vitro on the acclimatization and growth of Tibouchina urvilleana Cogn. in vivo. Acta Sci. Pol. Hort. Cultus 5, 1: 65-70. Kozak D., Grodek J., 2005. The consequent effect of growth retardants on the growth and development of Tibouchina urvilleana Cogn. shoots in vitro. Acta Sci. Pol. Hort. Cultus 4, 2: 123-128. Kreij C. de, Sonneveld C., Warmenhoven M.G., Straver N., 1990. Normen voor gehalten aan voedingselementen van groenten en bloemen onder glas. Ser. Voedingsplossingen glastuinbouv 15, 23. Kuchenbuch R., Jung J., 1988. Changes in root-shoot ratio and ion uptake of maize (Zea mays L.) from soil as influenced by a plant growth regulator. Plant Soil 109: 151-157. Lemaire F., Dartigues A., 1983. Influence of CaCO3 added to the substrate on the nitrogen nutrition of Pelargonium hortorum mother plants. Acta Hortic. 150: 203-217. Mills H.A., Scoggins H.L., 1998. Nutrional levels for anthurium: young versus mature leaves. J. Plant Nutr. (USA) 21, 1: 199-203. Rieger M., 1990. Paclobutrazol, root growth, hydraulic conductivity, and nutrient uptake of ‘Nemaguard’ peach. HortScience 25, 1: 95-98. Schroeter-Zakrzewska A., Janowska B., 2009. Comparison of various methods of application of growth regulators in the cultivation of Tagetes patula L. ‘Boy Golden’. Electr. J. Pol. Agric. Univ. 12, 3, #12. Schroeter-Zakrzewska A., Kleiber T., 2010. Chloromekwat i metkonazol w uprawie pelargonii rabatowej (Pelargonium hortorum L.H. Bailey) ‘Aida’. Część I. Wzrost i kwitnienie roś¬lin. Nauka Przyr. Technol. 4, 4, #43. Schroeter-Zakrzewska A., Krause J., 2004. Wpływ retardantów na wzrost i kwitnienie ozdobnych roślin rabatowych. Rocz. AR Pozn. 360, Ogrodn. 38: 137-142. Sonneveld C., Voogt W., 1993. The concentration of nutrients for growing Anthurium andreanum in substrate. Acta Hortic. 342: 61-67. Val J., Pequerul A., Monge E., Blanco A., 1997. Reduced nutrient uptake in peach trees treated with paclobutrazol. Acta Hortic. 463: 163-168. Wierzbowska J., Bowszys T., 2008. Influence of growth regulators and phosphorus fertilization rates on nitrogen balance in spring wheat. J. Elementol. 13, 3: 423-432. pelargonia, regulatory wzrostu, liście, zawartość składników, mikroelementy, sód

ORIGINAL_ARTICLE #46 pl 2010 4 4 Tomasz Kleiber 1 Bartosz Markiewicz 1 Andriolo J.L., Luz G.L., Witter M.H., Godoi R.S., Barros G.T., Bortolotto O.C., 2005. Growth and yield of lettuce plants under salinity. Hortic. Brasil. 23, 4: 931-934. Bloemhard C.M.J., Moolenbroek J. van, 1995. Management of mineral elements of roses grown in closed rockwool systems. Acta Hortic. 401: 481-489. Bőhme M., 1995. Evaluation of organic, synthetic and mineral substrates for hydroponically grown cucumber. Acta Hortic. 401: 209-217. Chohura P., 2000. Zawartość składników pokarmowych w strefie korzeniowej, stan odżywienia i plonowanie pomidora szklarniowego w podłożach inertnych. Maszynopis. Katedra Ogrodnictwa AR, Wrocław. Dyśko J., Kowalczyk W., 2005. Changes of macro- and micronutrients concentrations in root medium and drainage water during tomato cultivation in rockwool. Veg. Crops Res. Bull. 62: 96-111. Karimaei M.S., Massiha S., Mogaddam M., 2004. Comparison of two nutrient sollution’s effect on growth and nutrient levels of lettuce (Lactuca sativa L.) cultivars. Acta Hortic. 644: 69-76. Kleiber T., Komosa A., 2008. Differentiation of microelements contents in nutrient solution and drainage water in growing of anthurium (Anthurium cultorum Birdsey) in expanded clay. Acta Sci. Pol. Hort. Cultus 7, 1: 53-62. Kleiber T., Komosa A., w druku. Guide values for anthurium (Anthurium cultorum Birdsey) grown in expanded clay. J. Plant Nutr. Komosa A., Olech R., 1996. Changes of nutrient solution in greenhouse tomato grown with a closed fertilization system I. Macronutrients. Pr. Kom. Nauk Roln. Kom. Nauk Leśn. PTPN 81: 253-260. Komosa A., Piróg J., Kleiber T., 2009. Changes of macro- and micronutrients in the root environment of greenhouse tomato grown in fiber wood. Veg. Crops Res. Bull. 70: 71-80. Markiewicz B., Kleiber T., 2010. Tolerancja sałaty (Lactuca sativa L.) na zasolenie. Część II. Wzrost, rozwój, plonowanie i zawartość składników w częściach nadziemnych roślin. Nauka Przyr. Technol. 4, 4, #47. Metodyka integrowanej produkcji sałaty pod osłonami. 2005. Red. F. Adamicki, B. Nawrocka. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Warszawa. Nurzyński J., 2004. Wpływ koncentracji składników pokarmowych w podłożach z wełny mineralnej, torfu oraz piasku na plonowanie pomidora szklarniowego. W: X Sympozjum Naukowe „Efektywność stosowania nawozów w uprawach ogrodniczych”. Kraków, 17-18 czerwca 2004. Wyd. AR, Poznań: 261-268. Pawlińska A., 2003. Wpływ podłoży i pożywek na skład chemiczny ryzosfery, stan odżywienia roślin i plonowanie pomidora szklarniowego. Maszynopis. Katedra Nawożenia Roślin Ogrodniczych AR, Poznań. Piróg J., Komosa A., Markiewicz B., 2009. The effect of wood fiber density on the content of macro- and microelements in root environment of greenhouse cucumber. Veg. Crops Res. Bull. 70: 81-89. Savvas D., Manos G., 1999. Automated composition control of nutrient solution in closed soilless culture systems. J. Agric. Eng. Res. 73: 29-33. Lactuca sativa L, pożywka, strefa korzeniowa, zasolenie

ORIGINAL_ARTICLE #47 pl 2010 4 4 Bartosz Markiewicz 1 Tomasz Kleiber 1 Andriolo J.L., Luz G.L., Witter M.H., Godoi R.S., Barros G.T., Bortolotto O.C., 2005. Growth and yield of lettuce plants under salinity. Hortic. Brasil. 23, 4: 931-934. Beltrão J., Trindade D., Correia P.J., 1997. Lettuce yield response to salinity of sprinkle irrigation water. Acta Hortic. 449: 623-627. Brumm I., Schenk M., 1993. Influence of nitrogen supply on the occurrence of calcium deficiency in field grown lettuce. Acta Hortic. 339: 125-136. Clarkson G.J.J., O’Byrne E.E., Rothwell S.D., Taylor G., 2003. Identifying traits to improve postharvest processability in baby leaf salad. Postharv. Biol. Technol. 30: 287-298. De Pascale S., Barbieri G., 1995. Effect of soil salinity from long-term irrigation with saline-sodic water on yield and quality of winter vegetable crops. Sci. Hortic. 64: 145-157. Gül A., Eroğul D., Öztan F., Tepecik M., 2007. Effect of growing media on plant growth and nutrient status of crisp-head lettuce. Acta Hortic. 729: 367-371. Jarosz Z., Dzida K., 2006. Wpływ zróżnicowanego nawożenia azotowo-potasowego na plonowanie i skład chemiczny sałaty. Acta Agrophys. 7, 3: 591-597. Karimaei M.S., Massiha S., Mogaddam M., 2004. Comparison of two nutrient sollution’s effect on growth and nutrient levels of lettuce (Lactuca sativa L.) cultivars. Acta Hortic. 644: 69-76. Kleiber T., Markiewicz B., 2010. Tolerancja sałaty (Lactuca sativa L.) na zasolenie. Część I. Zróżnicowanie składu chemicznego pożywek środowiska korzeniowego. Nauka Przyr. Technol. 4, 4, #46. Komosa A., 2002. Podłoża inertne – postęp czy inercja? W: Materiały z Konferencji: Aktualne trendy w produkcji i stosowaniu podłoży ogrodniczych. Lublin 6-7.06.2002. PTNO, Lublin: 15-33. Krzebietke S., 2008. Response of butter lettuce (Lactuca sativa L.) to different forms of nitrogen fertilizers with chlorine and sulphates J. Elementol. 13, 4: 581-588. León A., Viña S., Frezza D., Chaves A., Chiesa A., 2007. Estimation of chlorophyll contents by correlations between SPAD-502 meter and chroma meter in butterhead lettuce. Commun. Soil Sci. Plant Anal. 38, 19-20: 2877-2885. Maas E.V., Hoffman G.J., 1977. Crop salt tolerance – a current assessment. Irrigat. Drain. Div. Am. Soc. Civ. Eng. 103: 115-134. Metody badań laboratoryjnych w stacjach chemiczno-rolniczych. Część II. Badanie materiału roślinnego. 1972. IUNG, Puławy. Michałojć Z., 2000. Wpływ nawożenia azotem i potasem oraz terminu uprawy na plonowanie i skład chemiczny sałaty, rzodkiewki oraz szpinaku. Rozpr. Hab. AR Lubl. 238. Pérez-Alfocea F., Balibrea M.E., Parra M., Bolarín M.C., 2002. Increasing salt tolerance in tomato and lettuce by inducing plant adaptation: haloconditioning. Acta Hortic. 573: 369-375. Scuderi D., Giuffrida F., Noto G., 2009. Effects of salinity and plant density on quality of lettuce grown in floating system for fresh-cut. Acta Hortic. 843: 219-225. Shannon M.C., Grieve C., 1999. Tolerance of vegetable crops to salinity. Sci. Hortic. 78: 5-38. Shannon M.C., McCreight J.D., Draper J.D., 1983. Screening tests for salt tolerance in lettuce. J. Am. Soc. Hortic. Sci. 108: 225-230. Tesi R., Lenzi A., Lombardi P., 2003. Effect of salinity and oxygen level on lettuce grown in a floating system. Acta Hortic. 609: 383-387. Winsor G., Adams P., 1987. Diagnosis of mineral disorders in plants. Glasshouse Crops 3: 119-125. Lactuca sativa L, zasolenie pożywki, tolerancja, wzrost roślin, stan odżywienia, plonowanie

ORIGINAL_ARTICLE #48 pl 2010 4 4 Tomasz Kleiber 1 Bartosz Markiewicz 1 Abou-Hadid A.F., Abd-Elmoniem E.M., El-Shinawy M.Z., Abou-Elsound M., 1996. Electrical conductivity effect on growth and mineral composition of lettuce plants in hydroponic system. Acta Hortic. 434: 59-66. Andriolo J.L., Luz G.L., Witter M.H., Godoi R.S., Barros G.T., Bortolotto O.C., 2005. Growth and yield of lettuce plants under salinity. Hortic. Brasil. 23, 4: 931-934. Beltrão J., Trindade D., Correia P.J., 1997. Lettuce yield response to salinity of sprinkle irrigation water. Acta Hortic. 449: 623-627. De Pascale S., Barbieri G., 1995. Effect of soil salinity from long-term irrigation with saline-sodic water on yield and quality of winter vegetable crops. Sci. Hortic. 64: 145-157. Gül A., Eroğul D., Öztan F., Tepecik M., 2007. Effect of growing media on plant growth and nutrient status of crisp-head lettuce. Acta Hortic. 729: 367-371. Hakerlerler H., Anac D., Gul A., Saatci N., 1992. Topraksız yetiştirme ortamlarının sera koşullarında yetiştirilen marulun azot fraksiyonlarına ve besin maddeleri miktarına etkileri. J. Ege Univ. Fac. Agricult. 29, 2-3: 87-94. Kamińska W., Kardasz T., Strahl A., Bałucka T., Walczak K., Filipek P., 1972. Metody analiz w stacjach chemiczno-rolniczych. Część II. Analiza roślin. IUNG, Puławy. Kleiber T., Komosa A., 2008. Differentiation of microelements contents in nutrient solution and drainage water in growing of anthurium (Anthurium cultorum Birdsey) in expanded clay. Acta Sci. Pol. Hort. Cultus 7, 1: 53-62. Kleiber T., Markiewicz B., 2010. Tolerancja sałaty (Lactuca sativa L.) na zasolenie. Część I. Zróżnicowanie składu chemicznego pożywek środowiska korzeniowego. Nauka Przyr. Technol. 4, 4, #46. Komosa A., 2002. Podłoża inertne – postęp czy inercja? W: Materiały z Konferencji: Aktualne trendy w produkcji i stosowaniu podłoży ogrodniczych. Lublin 6-7.06.2002. PTNO, Lublin: 15-31. Komosa A., Olech R., 1996. Changes of nutrient solution in greenhouse tomato grown with a closed fertilization system I. Macronutrients. Pr. Kom. Nauk Roln. Kom. Nauk Leśn. PTPN 81: 253-260. Kozik E., Tyksiński W., Komosa A., 2008. Effect of chelated and mineral forms of micronutrients on their content in leaves and the yield of lettuce. Part II. Copper. Acta Sci. Pol. Hort. Cultus 7, 3: 25-31. Markiewicz B., Kleiber T., 2010. Tolerancja sałaty (Lactuca sativa L.) na zasolenie. Część II. Wzrost, rozwój, plonowanie i zawartość składników pokarmowych w częściach nadziemnych roślin. Nauka Przyr. Technol. 4, 4, #47. Metodyka integrowanej produkcji sałaty pod osłonami. 2005. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Warszawa. Pérez-Alfocea F., Balibrea M.E., Parra M., Bolarín M.C., 2002. Increasing salt tolerance in tomato and lettuce by inducing plant adaptation: haloconditioning. Acta Hortic. 573: 369-375. Scuderi D., Giuffrida F., Noto G., 2009. Effects of salinity and plant density on quality of lettuce grown in floating system for fresh-cut. Acta Hortic. 843: 219-225. Tesi R., Lenzi A., Lombardi P., 2003. Effect of salinity and oxygen level on lettuce grown in a floating system. Acta Hortic. 609: 383-387. Winsor G., Adams P., 1987. Diagnosis of mineral disorders in plants. Glasshouse Crops 3: 119-125. Lactuca sativa L, mikroelementy, zawartość składników, zasolenie, tolerancja

ORIGINAL_ARTICLE #49 pl 2010 4 4 Jerzy Kupiec 1 Duer I., 2002. Kształtowanie żyzności gleby w rolnictwie zrównoważonym. IUNG, Puławy. Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 roku dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego. 1991. [http:// www.mos.gov.pl/azotany]. Fotyma M., Mercik S., 1992. Chemia rolna. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa. Gorlach E., Mazur T., 2002. Chemia rolna. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa. Kodeks dobrej praktyki rolniczej. 2002. Red. I. Duer, M. Fotyma, A. Madej. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwo Środowiska, Warszawa. Krajowy program rolnośrodowiskowy. Przewodnik. 2007. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa. Kuś J., 1996. Systemy gospodarowania w rolnictwie. Rolnictwo ekologiczne. Mater. Szkol. IUNG 45/95. Lasocki W., 1998. Bilans substancji organicznej w glebie. ODR, Olecko. Mazur T., Mineev M.V., Debreczeni B., 1993. Nawożenie w rolnictwie biologicznym. Wyd. AR-T, Olsztyn. Rocznik statystyczny rolnictwa i obszarów wiejskich. 2005. GUS, Warszawa. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych. 2003. Dz. U. 4, poz. 44. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 maja 2005 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. 2005. Dz. U. 93, poz. 778, 779 i 780. Sawa J., Kocira S., 2006. Wybrane aspekty zrównoważenia produkcji rolniczej w gospodarstwach rodzinnych. Zesz. Nauk. AR Wroc. 540, Roln. 87: 433-438. Siebeneicher G.E., 1997. Podręcznik rolnictwa ekologicznego. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa. Stępień A., Adamiuk J., 2007. Kształtowanie się chemicznych właściwości gleby pod wpływem różnych sposobów nawożenia w zmianowaniu. Acta Agrophys. 10, 2: 465-472. Świętochłowski B., Jabłoński B., Radomska M., Krężel R., 1996. Płodozmiany. W: Ogólna uprawa roli i roślin. PWRiL, Warszawa: 348-395. Trybała M., 1999. Produkcja i przechowywanie płodów rolniczych. Wyd. AR, Wrocław. Ziętara W., 2000. Tradycyjne i współczesne podejście do równowagi w gospodarstwach i przedsiębiorstwach rolniczych. Pam. Puław. 120: 553-563. Zwykła dobra praktyka rolnicza. 2004. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa. bilans substancji organicznej, dobre praktyki rolnicze, obszary szczególnie narażone (OSN), gospodarstwa indywidualne

ORIGINAL_ARTICLE #50 en 2010 4 4 Alicja Szabelska 1 Michał Siatkowski 1 Teresa Goszczurna 1 Joanna Zyprych 1 Akaike H., 1974. A new look at the statistical model identification. IEEE Trans. Autom. Control 19: 716-723. Finney D.J., 1979. Bioassay and the practise of statistical inference. Int. Stat. Rev. 47: 1-12. Hanusz Z., Siarkowski Z., Ostrowski K., 2008. Zastosowania modelu Gompertza w inżynierii rolniczej. Inż. Roln. 7: 105. Hunt R., 1982. Plant growth curves: the functional approach to plant growth analysis. Arnold, London. Nocedal J., Wright S.J., 1999. Numerical optimization. Springer, New York. R: a language and environment for statistical computing. 2009. R Development Core Team. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. [http://www.r-project.org]. Ritz C., Streibig J.C., 2005. Bioassay analysis using R. J. Stat. Softw. 12, 5: 1-22. Schwarz G., 1978. Estimating the dimension of a model. Ann. Stat. 6: 461-464. Seber G.A.F., Wild C.J., 1989. Nonlinear regression. Wiley, New York. Akaike Information Criterion, Bayesian Information Criterion, growth curve models, package R

ORIGINAL_ARTICLE #51 pl 2010 4 4 Małgorzata Gumienna 1 Zbigniew Czarnecki 1 Abu-Ruwaida A.S., Banat I.M., Haditirto S., Khamis A., 1991 a. Nutritional requirements and growth characteristics of a biosurfactant producing Rhodococcus bacterium. World J. Microbiol. Biotechnol. 7: 53-61. Abu-Ruwaida A.S., Banat I.M., Haditirto S., Salem S., Kadari M., 1991 b. Isolation of biosurfactant producing bacteria – product characterization and evaluation. Acta Biotechnol. 11: 315-324. Adamczak M., Bednarski W., 2000 a. Influence of medium composition and areation on the synthesis of biosurfactants produced by Candida antarctica. Biotechnol. Lett. 22, 4: 313-316. Adamczak M., Bednarski W., 2000 b. Wydajność biosyntezy związków powierzchniowo czynnych przez Candida antarctica w zależności od składu pożywki i warunków hodowli. Biotechnology 50, 3: 181-192. Angelova B., Schmauder H.-P., 1999. Lipophilic compounds in biotechnology-interactions with cells and technological problems. J. Biotechnol. 67, 1: 13-32. Banat I.M., Makkar R.S., Cameotra S.S., 2000. Potential commercial applications of microbial surfactants. Appl. Microbial. Biotechnol. 53, 5: 495-508. Bednarski W., Adamczak M., 1999. Biotechnologiczne metody otrzymywania związków powierzchniowo aktywnych. Część II. Synteza związków powierzchniowo aktywnych przez mikroorganizmy. Biotechnology 47, 4: 24-43. Benincasa M., Contiero J., Manresa M.A., Moraes I.O., 2002. Rhamnolipid production by Pseudomonas aeruginosa LBI growing on soapstock as the sole carbon source. J. Food Eng. 54: 283-288. Bognolo G., 1999. Biosurfactants as emulsifying agents for hydrocarbons. Coll. Surf. 152: 41-52. Cavalero D.A., Cooper D.G., 2003. The effect of medium composition on the structure and physical state of sophorolipids produced by Candida biombicola ATCC 22214. J. Biotechnol. 103: 31-41. Cooper D.G., Goldenberg B.G., 1987. Surface active agents from two Bacillus species. Environ. Microbiol. 53: 224-229. Davila A.M., Marchal R., Vandecasteele J.P., 1992. Kinetics and balance of a fermentation free from product inhibition: sophorose lipid production by Candida bombicola. Appl. Microbiol. Biotechnol. 38, 1: 6-11. Davis D.A., Lynch H.L., Varley J., 1999. The production of surfactin in batch culture by Bacillus subtilis ATCC 21332 is strongly influenced by the conditions of nitrogen metabolism. Enzyme Microb. Technol. 25: 322-329. Desai J.D., Desai J.A., 1993. Production of biosurfactants. W: Biosurfactants: production, properties, applications. Red. N. Kosaric. Dekker, New York: 65-94. Desai J.D., Banat I.M., 1997. Microbial production of surfactants and their commercial potential. Microb. Mol. Biol. Rev. 61, 1: 47-64. Deziel E., Paquette G., Villemur R., Lepine F., Bisaillon J.G., 1996. Biosurfactant production by a soil Pseudomonas strain growing on polycyclic aromatic hydrocarbons. Appl. Environ. Microbiol. 62: 1908-1912. Domańska A., Kisielewska E., 1996. Charakterystyka powierzchniowo czynnych metabolitów drobnoustrojów. Podst. Mikrobiol. 35, 4: 427-451. Felse P.A., Shah V., Chan J., Rao K.J., Gross R.A., 2007. Sophorolipid biosynthesis by Candida bombicola from industrial fatty acid residues. Enzyme Microb. Technol. 40: 316-323. Fiechter A., 1992. Biosurfactants: moving towards industrial application. Trends Food Sci. Technol. 3: 286-293. Georgiou D., Sung-Chyr Lin, Sharma M., 1992. Surface-active compounds from microorganisms. Biotechnology 10: 60-68. Gumienna M., Czarnecka M., Czarnecki Z., 2002 a. Kondensat podezodoryzacyjny jako substrat tłuszczowy do biosyntezy związków powierzchniowo czynnych przez drożdże Candida bombicola. Acta Sci. Pol. Technol. Aliment. 1, 2: 69-80. Gumienna M., Czarnecka M., Czarnecki Z., 2005. Effect of selected lipid substrates on the process of biosynthesis of surface-active compounds by the Candida bombicola yeasts. Electr. J. Pol. Agric. Univ. Ser. Food Sci. Technol. 8, 2. [http://www.ejpau.media.pl/volume8/ issue2/abs-12.html]. Gumienna M., Czarnecki Z., 2007. Effect of selected fat substrates on structure and properties of synthetised biosurfactants. W: Środowiskowe źródła zagrożeń zdrowotnych. Monografia. Red. A. Kaczor, A. Borzęcki, M. Iskra. Wschód, Lublin: 891-899. Gumienna M., Lasik M., Roszyk H., Czarnecki Z., 2002 b. Kwas oleinowy źródłem węgla o właściwościach hydrofobowych w biosyntezie związków powierzchniowo czynnych przez szczep Candida bombicola. Żywn. Nauka Technol. Jakość. 31, 2: 43-53. Gumienna M., Zawirska-Wojtasiak R., Czarnecka M., Czarnecki Z., 2003. Effect of fat substrate on extracellular lipolityc activity of Candida bombicola ATCC 22214. Pol. J. Food Nutr. Sci. 12/53, 3: 15-20. Gumienna M., Zawirska-Wojtasiak R., Piotrowska-Cyplik A., Czarnecki Z., 2006. The use of waste fat substrate to biosynthesis of surface active compounds. Pol. J. Environ. Stud. 15, 2b/IV: 1118-1122. Helle S.S., Duff S.J.B., Cooper D.G., 1993. Effect of surfactants on cellulose hydrolysis. Biotechnol. Bioeng. 42: 611-617. Holmberg K., 2001. Natural surfactants. Curr. Opin. Colloid. 6: 148-159. Hommel R.K., Huse K., 1993. Regulation of sophorose lipid production by Candida apicola. Biotechnol. Lett. 15, 8: 853-858. Hommel R.K., Ratledge C., 1993. Biosynthetic mechanisms of low molecular weight surfactants and their precursors molecules. W: Biosurfactants: production, properties, applications. Red. N. Kosaric. Dekker, New York: 3-54. Hu Y., Ju L.-K., 2001. Sophorolipid production from different lipid precursors observed with LC--MS. Enzyme Microb. Technol. 29: 593-601. Jones W., 1998. Practical applications of marine bioremediation. Curr. Opin. Biotechnol. 9: 300--304. Kim S.H., Lim E.J., Lee S.O., Lee J.D., Lee T.H., 2000. Purification and characterization of biosurfactants from Nocardia sp. L-417. Biotechnol. Appl. Biochem. 31: 249-253. Kitamoto D., Fuzishiro T., Yanagishita H., Nakate T., Nakahara T., 1992 a. Production of mannosylerythritol lipids as biosurfactants by resting cells of Candida antarctica. Biotechnol. Lett. 14, 2: 305-310. Kitamoto D., Haneshi K., Nakahara T., Tabuchi T., 1990. Production of mannosyl-erythritol lipids by Candida antarctica from vegetable oils. Agric. Biol. Chem. 54: 37-40. Kitamoto D., Nakate T., Nakao N., Nakahara T., 1992 b. Intracellular accumulation of mannosylerythritol lipids as a storage material by Candida antarctica. Appl. Microbiol. Biotechnol. 36, 6: 768-772. Kitamoto D., Yanagishita H., Shinbo T., Nakate T., Kamisawa C., Nakahara T., 1993. Surface active properties and antimicrobial activities of mannosylerythritol lipids as biosurfactants by Candida antarctica. J. Biotechnol. 29, 1-2: 91-96. Kosaric N., Choi H.Y., Błaszczyk R., 1990. Biosurfactant production from Nocardia SEC-D. Tenside Surfact. Deterg. 27, 5: 294-297. Lang S., 2002. Biological amphiphiles (microbial biosurfactants). Curr. Opin. Colloid 7: 12-20. Lang S., Brakemeier A., Heckman R., Spöckner S., Rau U., 2000. Production of native and modified sophorose lipids. Himica Oggi/Chem. Today 18, 10: 76-79. Mazurkiewicz J., Kisielewska E., 1996. Poszukiwanie szczepów z rodzaju Bacillus produkujących związki powierzchniowo czynne. Żywn. Technol. Jakość 6, 1: 51-60. Mazurkiewicz J., 1996. Związki powierzchniowo czynne wytwarzane przez mikroorganizmy. Żywn. Technol. Jakość 8, 3: 60-70. McCaffrey W.C., Cooper D.G., 1995. Sophorolipids production by Candida bombicola using self-cycling fermentation. J. Ferment. Bioeng. 79, 2: 146-151. Mercade M.E., Manresa M.A., Robert M., Espuny M.J., Andres C. de, Guinea J., 1993. Olive oil mill effluent (OOME) new substrate for biosurfactant production. Bioresour. Technol. 43: 1-6. Morelli J.J., Szajer G., 2000. Analysis of surfactants: Part I. J. Surfact. Deterg. 3, 4: 539-552. Mulligan C.N., 2005. Environmental applications for biosurfactants. Environ. Pollut. 133: 183-198. Mulligan C.N., Yong R.N., Gibbs B.F., 2001. Surfactant-enhanced remediation of contaminated soil: a review. Eng. Geol. 60: 371-380. Nakata K., Ishigami Y., 1999. A fiaciale procedure of remediation for oily waste with rhamnolipid biosurfactant. J. Environ. Sci. Health Part A 34, 5: 1129-1142. Nitschke M., Costa S.G.V.A.O., 2007. Biosurfactants in food industry. Trends Food Sci. Technol. 18: 252-259. Noble I., Collins M., Porter N., Varley J., 1994. An investigation of the physico-chemical basis of foaming in fungal fermentations. Biotechnol. Bioeng. 44: 801-807. Ogawa S., Ota Y., 2000. Influence of exogenous natural oils on the -1 and -2 hydroxy fatty acid moiety of sophorose lipid produced by Candida bombicola. Biosci. Biotechnol. Biochem. 64: 2466-2468. Olvera C., Goldberg J.B., Sanchez R., Soberon-Chavez G., 1999. The Pseudomonas aeruginosa algC gene product participates in rhamnolipid biosynthesis. FEMS Microbiol. Lett. 179: 85-90. Otto R.T., Daniel H.J., Pekin G., Müller-Decker K., Fürstenberger G., Reuss M., Syldatk C., 1999. Production of sophorolipids from whey II. Product composition, surface active properties, cytoxicity and stability against hydrolases by enzymatic treatment. Appl. Microbiol. Biotechnol. 52, 4: 495-501. Persson A., Oesterberg E., Dostałek M., 1988. Biosurfactants production by Pseudomonas fluorescens 378: growth and product characteristics. Appl. Biochem. Biotechnol. 29: 1-4. Peypoux F., Bonmatin J.M., Wallach J., 1999. Recent trends in the biochemistry of surfactin. Appl. Microbiol. Biotechnol. 51, 5: 553-563. Peypoux F., Michel G., 1992. Control biosynthesis of Val-7 and Leu-7 surfactins. Appl. Microbiol. Biotechnol. 36, 4: 515-517. Rau U., Hammen S., Heckmann R., Wray V., Lang S., 2001. Sophorolipids: a source for novel compounds. Ind. Crops. Prod. 13: 85-92. Rau U., Manzke C., Wagner F., 1996. Influence of substrate supply on the production of sophorose lipids by Candida bombicola ATCC 22214. Biotechnol. Lett. 18, 2: 149-154. Ron E.Z., Rosenberg E., 2002. Biosurfactants and oil bioremediation. Curr. Opin. Biotechnol. 13: 249-252. Sarney D.B., Vulfson E.N., 1995. Application of enzymes to the synthesis of surfactants. Trends Biotechnol. 13: 164-172. Schippers C., Geßner K., Müller T., Scheper T., 2000. Microbial degradation of phenanthrene by addition of a sophorolipid mixture. J. Biotechnol. 83: 189-198. Shepherd R., Rockey J., Stutherland I.W., Roller S., 1995. Novel bioemulsifiers from microorganisms for use in foods. J. Biotechnol. 40: 207-217. Siemann M., Wagner F., 1993. Prospects and limits for the production of biosurfactants using immobilized biocatalysts. W: Biosurfactants: production, properties, applications. Red. N. Kosaric. Dekker, New York: 99-133. Singh H.M., Saini V., Adhikari D.K., Desai J.D., Sista R., 1990. Production of bioemulsifier by SCP producing strain of Candida tropicalis during hydrocarbon fermentation. Biotechnol. Lett. 12, 10: 743-746. Sullivan E.R., 1998. Molecular genetics of biosurfactants production. Curr. Opin. Biotechnol. 9: 263-269. Van Bogaert I.N.A., Saersens K., De Muynck C., Develter D., Soetaert W., Vandamme E., 2007. Microbial production and application of sophorolipids. Appl. Microbiol. Biotechnol. 76: 23-34. Vasudevan N., Rajaram P., 2001. Bioremediation of oil sludge-contaminated soil. Environ. Int. 26: 409-411. Ward O.P., Fang J., Li Z., 1997. Lipase-catalyzed synthesis of sugar ester containing arachidonic acid. Enzyme Microb. Technol. 20: 52-56. Wu X.Y., Jäskeläinen S., Linko Y.Y., 1996. An investigation of crude lipases for hydrolysis, estrification and transestrification. Enzyme Microb. Technol. 19: 226-231. Yakimov M.M., Fredrickson H.L., Timmis K.N., 1996. Effect of heterogeneity of hydrophobic moieties on surface activity of lichenysin A, lipopeptide biosurfactant from Bacillus licheniformis BAS50. Biotechnol. Appl. Biochem. 23: 13-18. Yun U.J., Park H.D., 2000. Overproduction of extracellular polysaccharide possessing high lipid emulsion stabilizing effects by Bacillus sp. Biotechnol. Lett. 22, 8: 647-650. Zhang Y., Miller R.M., 1992. Enhanced octadecane dispersion and biodegradation by a Pseudomonas rhamnolipid surfactant (biosurfactant). Appl. Environ. Microbiol. 58: 3276-3282. Zhou Q.H., Kosaric N., 1995. Utilization of canola oil and lactose to produce biosurfactant with Candida bombicola. J. Am. Oil Chem. Soc. 72, 1: 67-71. drobnoustroje, biosynteza, związki powierzchniowo czynne

ORIGINAL_ARTICLE #52 pl 2010 4 4 Ewa Kotiuk 1 Barbara Sawicka 1 Achremowicz B., 2009. Nowe produkty a współczesne zalecenia żywieniowe. Przem. Spoż. 1: 26-29. Balas J., Daniewski M., 2001. Kwasy tłuszczowe w rynkowych produktach spożywczych. Część I. Produkty cukiernicze, produkty typu „fast food”, produkty zbożowe, słone przekąski, nasiona i orzechy. Bezp. Żywn. 1. [http://www.borgis.pl]. CIAA values and rationale for the additional set of GDAs. 2009. Confederation of the food and drink industries of the EU, Brussels. [http://gda.ciaa.eu/custom_documents/documents/oper-ators/CIAA values and rationale for the additional set of GDAs.pdf]. Currie E., 1995. A view of the world from low-calories sweeteners. Agro-Food Ind. 6, 3: 3-5. Fortuna T., Stachura M., Buda A., 2003 a. Właściwości fizykochemiczne i ocean sensoryczna wafli typu „light”. Acta Sci. Pol. Technol. Aliment. 2, 1: 83-96. Fortuna T., Stachura M., Etgens D., 2003 b. Preferencje konsumenckie batonów orzechowych typu „light” wśród dzieci zdrowych i chorych na cukrzycę. Med. Rodz. 23, 2. [http://www. borgis.pl]. Gawęcki J., 2007. Postęp w produkcji żywności a zalecenia żywieniowe. Przem. Spoż. 1: 2-5. Górecka D., 2007. Nowe kierunki produkcji żywności funkcjonalnej i instrumenty jej promocji. Przem. Spoż. 6: 20-25. Kolanowski W., 2000. Olej rybi jako źródło kwasów tłuszczowych omega-3. Znaczenie, zdrowie i wzbogacanie żywności. Przem. Spoż. 9: 56-58. Kotiuk E., Sawicka B., 2008. Evaluation of heavy metals content in filled wafers with vitamin and UFA n-3 addition. Pol. J. Environ. Stud. 17, 1: 243-248. Krygier K., Florkowska A., 2008. Żywność funkcjonalna obecnie i w przyszłości. Przem. Spoż. 5: 2-6. Kunachowicz H., 2004. Zalecenia żywieniowe a specyfikacja żywności wytwarzanej w Polsce. Przem. Spoż. 7: 2-5. Kuśmierczyk K., Szepiec-Puchalska D., 2008. Zmiany w konsumpcji żywności w Polsce. Przem. Spoż. 12: 6-13. PN-59/A-88022:1959. Wyroby cukiernicze. Oznaczanie zawartości popiołu. PKN, Warszawa. PN-61/A88023:1961. Wyroby cukiernicze. Oznaczanie cukrów. PKN, Warszawa. PN-71/A-88021:1971. Wyroby cukiernicze. Oznaczanie zawartości tłuszczu. PKN, Warszawa. PN-84/A-88027:1984. Wyroby cukiernicze trwałe. Oznaczanie zawartości suchej masy. PKN, Warszawa. PN-A-04019:1998. Produkty spożywcze. Oznaczanie zawartości witaminy C. PKN, Warszawa. PN-EN 12856:2002. Artykuły żywnościowe. Oznaczanie zawartości acesulfamu K, aspartamu i sacharyny. Metoda wysokosprawnej chromatografii cieczowej. PKN, Warszawa. PN-ISO 4121:1998. Analiza sensoryczna. Metodologia. Ocena produktów żywnościowych przy użyciu metod skalowania. PKN, Warszawa. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 lipca 2007 roku w sprawie znakowania żywności wartością odżywczą. 2007. Dz. U. 137, poz. 967. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 stycznia 2010 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie znakowania żywności wartością odżywczą. 2010. Dz. U. 9, poz. 63. Świderski F., Waszkiewicz-Robak B., 2005. Składniki bioaktywne w żywności funkcjonalnej. Przem. Spoż. 4: 20-22. Tarczyński W., Mojsiewicz M., 2001. Zarządzanie ryzykiem. Podstawowe zagadnienia. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa. Trętowski J., Wójcik A., 1988. Metodyka doświadczeń rolniczych. Wyd. WSR-P, Siedlce. ZDN00/SMAKPOL/01, 2000. Zakładowy Dokument Normalizacyjny. Wyroby ciastkarskie. Wafle bezglutenowe. ZDN00/SMAKPOL/02, 2000. Zakładowy Dokument Normalizacyjny. Wyroby ciastkarskie. Wafle bezcukrowe. wafle, dodatki prozdrowotne, ocena jakościowa